Қазіргі әлемде кез келген елдің тұрғындарының негізгі қажеттіліктерінің арасында өмір сүру жағдайларының болуы негізгі элемент болып табылады. Мемлекет Қазақстан халқының әл-ауқатын жақсарту міндетін, әсіресе халықтың әлеуметтік осал топтары үшін қолайлы тұрғын үйлердің болуын қамтамасыз етуді үнемі назарда ұстады. Қазақстан Республикасында бүгінде 614,7 мың адам жеңілдетілген мемлекеттік тұрғын үй алу кезегінде тұр. inbusiness.kz сілтеме жасай отырып finprom.kz .
Олардың қатарында I және II топтағы мүгедектер, мүгедек балалары бар және оларды тәрбиелеп отырған отбасылар, Ұлы Отан соғысына қатысушылар, созылмалы ауруының ауыр түрімен ауыратындар, жасы бойынша зейнеткерлер, жетім балалар, көп балалы отбасылар, отбасы мүшелері мемлекеттік және қоғамдық міндеттерді орындау кезінде қаза тапқандар және т.б. Жеңілдікті баспанаға мұқтаждар арасында ең көп үлесті дәл СУСН (40%) мен мемлекеттік қызметшілер (35,3%) құрайды.
Дегенмен, еліміздің азаматтарының көпшілігі мемлекеттік баспана алу кезегін жылдар бойы күтуге мәжбүр. Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің мәліметтері бойынша, кезекте тұрғандар саны жылдан жылға тұрақты қарқынды өсуді көрсетіп отыр. Олардың саны 2016 жылдан қазіргі уақытқа дейін 68,1%-ға – 365,6 мыңнан 614,7 мың адамға дейін өсті. Ең көп өсім 2017 жылы байқалды, онда кезекте тұрғандар саны 62,8 мың адамға немесе 17,2%-ға өсті. Қарастырылып отырған кезеңде кезекте тұрғандар санының жыл сайынғы өсімінің орташа мәні 11% құрайды. Сонымен қатар, барлық кезең ішінде небәрі 61 мың адам баспанамен қамтылған.
Қазақстанда баспана қалай алуға болады: барлық бағдарламалар
Кезекте тұрғандарды жеңілдетілген тұрғын үймен қамтамасыз ету көрсеткішінің төмен болуының негізгі себебі мемлекеттік тұрғын үй құрылысының көлемінің жеткіліксіздігі болып табылады. 2016-2022 жылдар аралығында 10,7 млн ш. м қолжетімді баспана. Бір пәтердің орташа ауданы 60 шаршы метрді құрайды деген болжам негізінде. м, көрсетілген кезеңде шамамен 177,6 мың пәтер немесе жыл сайын орта есеппен 25 мыңнан 30 мың пәтерге дейін салынды. Көріп отырғанымыздай, бұл сан жыл сайынғы кезекте тұрғандар санының артуын да қамтымайды.
Кезекте тұрғандар санының жылдам өсуі мен қолжетімді тұрғын үй құрылысының жеткіліксіз көлемінен басқа, мемлекеттік тұрғын үйлердегі алыпсатарлықтың болуы жағдайды қиындатады. Мемлекеттік тұрғын үй бағасының нарықтық бағадан айтарлықтай төмен болуына байланысты жағдайлар бар кезектен тыс пәтерлерді заңсыз алу және оларды одан әрі үстемеақымен қайта сату.
Сәйкес Хабар.kz , Қарағанды облысында 1200 адам баспанаға заңсыз кезекте тұрған. Дәл осындай жағдай Шығыс Қазақстан облысында да байқалып, 600 мемлекеттік қызметкер баспанаға заңсыз кезекте тұрған. Бұл шынымен мұқтаж адамдардың пәтер алуына кедергі болды.
Заңсыз кезекте тұру мемлекеттік тұрғын үй жүйесіндегі жалғыз мәселе емес. Сондай-ақ мемлекеттік тұрғын үйлерді үшінші тұлғаларға жалға беру, мемлекеттік бағдарламалар бойынша пәтерлерді заңсыз бөлу, жеңілдетілген тұрғын үйлерді нарықта жоғары бағамен қайта сату фактілері орын алған. Осылайша, мемлекеттік қолдау шашыраңқы болып, жеңілдетілген пәтерлерді мұндай қолдауды мүлдем қажет етпейтін азаматтар алып жатыр.
Осындай мәселелерді шешу үшін мамандар Еліміздің кәсіпқой қауымдастығы мысал ретінде Сингапур тәжірибесін келтіреді, онда баспана кезегіндегі мәселе салыстырмалы түрде қысқа мерзімде шешілді. Сингапурдағы мемлекеттік тұрғын үйді 99 жылдық жалдау шарты бойынша Тұрғын үй және даму кеңесі (HDB) басқарады. Жылжымайтын мүлікті тек Сингапур азаматтарына сату мүмкіндігімен ұзақ мерзімді жалға беру көпіршік қаупін азайтады. Сингапур халқының 80%-дан астамы HDB салған пәтерлерде тұрады, 2021 жылы мұндай пәтерлердің саны 1,1 миллионға жетеді.
Сондай-ақ, кәсіпқой қауымдастықтың пікірінше, біздің елімізде де тұрғын үй нарығын бөлудің ұқсас үлгісін енгізу кезекте тұрған адамдарды баспанамен қамтамасыз ету қарқынына тиімді әсер етуі мүмкін. Бөлінген нарықта мемлекеттік тұрғын үй алды күту парағын, егер қажет болса, жабық нарықта тек сол күту тізіміне сатуға болады. Сонымен қатар, бұл нарықтағы бағалар мен басқа да жағдайлар жекелеген заңнамалық актілермен реттелетін болады. Осылайша, қолжетімді баспанамен алыпсатарлық мотивациясы төмендеп, тұрғын үйге шынымен мұқтаж азаматтарды көбірек қамтуға мүмкіндік туады.
