Қазақстанда тұрғындар мен меншік иелерінің құқықтарын қорғау тәсілі қайта қаралды. Конституция жаңартылғаннан кейін қоғамда көптеген сұрақ туындады: пәтер иелері бұрынғыдай келісімді бұзып, жалға алушыларды шығара ала ма? Алайда заңгерлер түсіндіреді: әңгіме тыйым туралы емес, нақты құқықтық механизм туралы. Енді жалға алушыларды шығару тек сот арқылы жүзеге асады, бұл екі тараптың да қорғалуын күшейтеді.
Құрылыс саласының сарапшысы, Qazaq Expert Club өкілі және «Қазақстан құрылысшылар одағының» Алматы облысы бойынша филиалы директорының орынбасары Диляра Сейтнурованың айтуынша, жаңа нормалар меншік иелерінің құқықтарын шектемейді, тек процесті құқықтық алаңға көшіреді. Оның сөзінше, Конституциядағы сот шешімінсіз тұрғын үйден айыруға болмайтыны туралы норма азаматтарды өз бетінше әрекеттерден қорғауға бағытталған, ал шығарып тастауға тыйым салу емес.
Тұрғын үймен байланысты алаяқтық: ІІМ қазақстандықтарға жаңа схема туралы ескертті
Сот — міндетті кезең, тыйым емес
Сарапшы атап өткендей, ресми жалдау шарты болған жағдайда меншік иесі бұрынғыдай келісімді бұзуды бастап, сот арқылы жалға алушыны шығара алады. Сонымен қатар мұндай рәсім көптеген дамыған құқықтық жүйелерде қалыпты тәжірибе саналады және жалға беруші мен жалға алушының мүдделерін тең қорғайды.
Негізгі өзгеріс Конституция деңгейінде бекітілді: адамды тұрғын үйінен тек сот шешімімен ғана шығаруға болады. Алғашында бұл жалға берушілер арасында алаңдаушылық туғызды. Дегенмен сарапшылар атап өтеді — меншік иелері өз құқықтарынан айырылған жоқ.
Керісінше, рәсім ашық әрі түсінікті бола түсті. Егер жалға алушы шарт талаптарын бұзса, төлем жасамаса немесе мүлікке зиян келтірсе, меншік иесі сотқа жүгініп, заңды негізде шығара алады. Осылайша, жалға алушыларды шығару процесі реттелген құқықтық жүйеге өтті және өз бетінше әрекеттерді болдырмайды.
Қалалық құрылыс кадастры: бас жоспарлар цифрлық форматқа көшірілуде
Шарт — негізгі құралға айналды
Сарапшылар жалдау шарттарына ерекше мән береді. Қазір нарықтың едәуір бөлігі ресми келісімсіз, «көлеңкеде» жұмыс істейді. Бұл әрі меншік иелері, әрі тұрғындар үшін тәуекел тудырады.
Шарт болмаған жағдайда жалға беруші іс жүзінде мына мүмкіндіктерден айырылады:
— берешекті өндіріп алу;
— тұру фактісін дәлелдеу;
— сот процесін бастау.
Сондықтан жаңа ережелер нарықты заңдастыруға ынталандырады. Қарым-қатынас неғұрлым ашық болса, өз мүддеңді қорғау да соғұрлым оңай болады.
Сонымен қатар өзгерістер тұрғын үйге қол сұқпаушылықты күшейтті. Енді меншік иесі пәтер өзінікі болса да, алдын ала ескертусіз кіре алмайды. Бұл тараптар арасындағы теңгерімді сақтап, даулар санын азайтуға бағытталған маңызды қадам.
Сұраныс төмендеуде: Қазақстандағы тұрғын үй нарығы мемлекеттік қолдауға тәуелді
Қазақстанда «окупастар» болмайды
Кейбіреулер шетел тәжірибесімен, мысалы, Испаниядағы бос пәтерлерге заңсыз кіру жағдайларымен салыстырып алаңдаушылық білдірді. Алайда сарапшылар Қазақстанда мұндай сценарийдің ықтималдығы төмен екенін айтады.
Себебі жаңа нормалар тек заңды жалға алушыларға қатысты. Ал заңсыз басып кіру басқа заң баптарымен реттеледі және жалға алу қатынастарына қатысы жоқ.
Бұл нарық үшін нені білдіреді
Жалпы алғанда, өзгерістер жалдау қатынастарының неғұрлым жетілген моделін қалыптастырады. Бір жағынан, тұрғындар күтпеген жерден шығарылудан қорғалады. Екінші жағынан, меншік иелері сот арқылы өз құқықтарын қорғай алады.
Сонымен қатар мемлекет жалға беруден түсетін табысты заңдастырудың бірнеше жолын ұсынады: жеке тұлға ретінде, өзін-өзі жұмыспен қамтыған ретінде немесе жеңілдетілген декларация арқылы. Бұл да нарықтың ашықтығын арттыруға бағытталған.
Қорытындылай келе, жалға алушыларды шығару жойылған жоқ — ол заңды әрі түсінікті рәсімге көшті. Бұл барлық қатысушылардың құқықтарын қорғап, даулар санын азайтады.
Сондай-ақ оқыңыз: Мемлекеттік жалдамалы тұрғын үй: бұл қандай бағдарлама және кімдерге арналған
Жылжымайтын мүлік саласындағы барлық өзекті жаңалықтарды Homsters қосымшасынан оқыңыз
