Қазақстанда тұрғын үй қорын жаңартуға жаңа көзқарасты қайта іске қосу жоспарлануда. Енді ескі үйлерді бұзу үдерісі жеделдейді, ал қатысушылар үшін тәуекелдер айтарлықтай төмендейді. Апатты тұрғын үйлерді бұзу мемлекеттік кепілдіктер мен нарыққа түсінікті ережелердің арқасында жаңа деңгейге көтеріледі.
«Атамекен» ҰКП алаңында хабарланғандай, жаңа механизм Құрылыс кодексі аясында іске асырылады. Ол тұрғын үй қорында жинақталған мәселелерді шешуге бағытталған. Ең алдымен, жүйелі өзгерістер енгізіледі. Мемлекет ескі әрі қауіпті үйлерді дольщиктер мен инвесторларға қауіп төндірмей, заманауи тұрғын үйлермен алмастыратын модельді енгізеді. Нәтижесінде нарық айқын шарттарға ие болады, ал тұрғындар нәтижеге сенімділік алады.
Ипотекалық ережелер: Қазақстандағы тұрғын үй нарығында не өзгереді
Ауқым және реформаның себептері
Қазіргі таңда тұрғын үй қорының жағдайы күрделі күйде қалып отыр. Көпқабатты үйлердің едәуір бөлігі моральдық және физикалық тұрғыдан ескірген. Бұдан бөлек, елдегі ғимараттардың жартысына жуығы 1975 жылға дейін салынған.
Соның салдарынан апатты және тозығы жеткен тұрғын үйлер көлемі артқан:
- 1000-нан астам үй апатты деп танылған
- 2600-ден астам нысан тозығы жеткен жағдайда
Әсіресе бұл мәселе ірі қалаларда және инфрақұрылымы дамыған өңірлерде айқын байқалады. Мысалы, Алматы осындай үйлер саны бойынша көш бастап тұр. Сондай-ақ Ұлытау облысында және Батыс Қазақстан облысында да үлесі жоғары.
Сондықтан билік ауқымды бағдарламаны іске қосуда. 2029 жылға дейін шамамен 40 мың меншік иесін көшіру жоспарланған.
Жетісудағы қоныс тойы: Наурызға орай ондаған отбасы пәтер алды
Кепілдіктер — жаңа жүйенің негізі
Реформаның басты элементі — Қазақстанның тұрғын үй компаниясының қатысуы. Ол құрылыс салушы өз міндеттемелерін орындамаған жағдайда да жобалардың аяқталуына кепіл болады.
Осының арқасында:
- дольщиктердің салымдары қорғалады
- банктердің несиелік тәуекелдері төмендейді
- инвесторлар жобаларға белсендірек қатысады
Сонымен қатар, меншік иелеріне тең көлемдегі тұрғын үй беріледі. Яғни жаңа пәтердің ауданы бұрынғысынан кем болмайды.
Осылайша, апатты тұрғын үйлерді бұзу тек ескі ғимараттарды жою емес, барлық қатысушылар үшін қаржылық қорғанысы бар қалалық ортаны жаңартудың толыққанды механизміне айналады.
Тұрғын үйді жекешелендіру: 2026 жылғы шілдеден бастап қазақстандықтар үшін не өзгереді
Жаңа модель қалай жұмыс істейді
Жаңартылған жүйе реттеудің бірнеше деңгейін қамтиды. Атап айтқанда, жер телімдерін беру тәртібі өзгереді. Енді оларды конкурссыз және күрделі сатып алу рәсімдерінсіз бөлуге болады.
Сонымен қатар енгізіледі:
- реновацияның бірыңғай стандарттары
- әкімдіктердің кеңейтілген өкілеттіктері
- жоба операторлары үшін кепілдіктер
Бұдан бөлек, үдеріс нақты кезеңдерге бөлінеді — аумақтарды анықтаудан бастап жаңа үйлерді пайдалануға беруге дейін.
Айта кету керек, заңнамалық өзгерістер 2026 жылдың көктемінде күшіне ене бастады. Ал нормалардың бір бөлігі шілдеден бастап Құрылыс кодексімен бірге толық іске қосылады.
Саяжайлар ауылға айналады: Алматы облысында қай массивтердің мәртебесі өзгереді
Құрылыс компанияларына қойылатын талаптар
Бағдарламаға қатысу үшін құрылыс компаниялары өз сенімділігін дәлелдеуі тиіс. Талаптар қатаң, бірақ негізделген.
Атап айтқанда, құрылыс салушы:
- көпқабатты үйлер салу тәжірибесіне ие болуы
- жеткілікті меншікті капиталға ие болуы
- жобаға өз қаражатының бір бөлігін салуы
- қоныс аударатын тұрғындарға уақытша баспана ұсынуы тиіс
Қосымша ретінде үшжақты келісімшарт енгізіледі. Оған құрылыс салушы, оператор және Қазақстанның тұрғын үй компаниясы қатысады. Бұл бақылауды күшейтіп, әр кезеңдегі тәуекелдерді азайтады.
Тұрғындарға не ұсынылады
Меншік иелеріне таңдау мүмкіндігі беріледі. Әрқайсысы өзіне ыңғайлы нұсқаны таңдай алады.
Екі сценарий қарастырылған:
- ақшалай өтемақы алу
- үлестік қатысу арқылы жаңа тұрғын үйге көшу
Екінші жағдайда келісімшарт міндетті түрде «Қазреестр» жүйесінде тіркеледі. Бұл құқықтық қорғауды қамтамасыз етеді және құрылыс аяқталғаннан кейін пәтер алуға кепілдік береді.
Экономикалық әсер және шектеулер
Жаңа модель экономика үшін айтарлықтай артықшылық береді. Біріншіден, ол дайын инфрақұрылымы бар аумақтарды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Демек, мемлекет коммуникацияларға кететін шығындарды азайтады.
Екіншіден, бағдарлама ипотекалық құралдарға қолжетімділікті арттырады. Мысалы, «Отбасы банк» өнімдерін қосымша кепілсіз пайдалануға болады — Қазақстанның тұрғын үй компаниясының кепілдігі жеткілікті болады.
Сонымен қатар белгілі бір қиындықтар да сақталады. Негізгі мәселе — меншік иелерімен келісімге келу. Тәжірибеде тең айырбас қағидатын сақтау әрдайым оңай емес.
Сарапшылардың пікірінше, табысты іске асыру үшін мемлекет барлық тараптар арасындағы негізгі делдал ретінде белсенді рөл атқаруы тиіс.
Жалпы алғанда, жаңа жүйе қалаларды жаңартуға деген көзқарасты түбегейлі өзгерте алады. Ол тұрғындар, бизнес және мемлекет мүдделерін біріктіріп, инвестициялар үшін қауіпсіз орта қалыптастырады.
Егер механизм тиімді жұмыс істесе, апатты тұрғын үйлерді бұзу мәселе емес, Қазақстанның заманауи әрі жайлы қалаларын дамыту құралына айналады.
Сондай-ақ оқыңыз: Жаңа құрылыстағы пәтерді қайта сату — тиімді мәміле ме, әлде жасырын тәуекелдер ме
Жылжымайтын мүлік туралы өзекті жаңалықтарды оқыңыз, сатылым туралы хабарландыруларды орналастырыңыз және арманыңыздағы пәтерді ыңғайлы homsters қосымшасы арқылы табыңыз
