Қазақстанда зейнетақы жинақтары жүйесіне өзгерістер дайындалуда. Билік есептеу формуласын қайта қарап, ең төменгі көрсеткіштерді арттыруды жоспарлап отыр. Жақын уақытта жеткіліктілік шегі инфляцияны және қосымша қорды ескере отырып есептеле бастайды.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаевтың айтуынша, жаңа тәсіл әзірленіп, мемлекеттік органдардың келісіміне жолданған. Атап айтқанда, құжатты Ұлттық банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі қарастырып жатыр. Жаңартылған формула көрсеткішті жыл сайын өсіруге мүмкіндік береді: өткен мәнге инфляция деңгейі және шамамен 2% қосылады. Нәтижесінде өсім жылына шамамен 10% болуы мүмкін.
Қазір жүйе қалай жұмыс істейді
Бүгінде жеткіліктілік шегі зейнетақы шотында қалуы тиіс соманы анықтайды. Дәл осы қаражат болашақ төлемдердің негізін қалыптастырады. Ал осы деңгейден асатын бөлігін азаматтар түрлі мақсаттарға пайдалана алады.
Мысалы, қаражатты тұрғын үй сатып алуға, ипотеканы өтеуге немесе Отбасы банкінде жинақтауға бағыттайды. Сонымен қатар, ақшаны емделуге жұмсауға немесе басқаруға беруге рұқсат етіледі.
Бұл ретте мемлекет көрсеткішті бірнеше параметр бойынша есептейді. Формулада ең төменгі жалақы, күнкөріс минимумы, базалық зейнетақы және азаматтың жасы ескеріледі. Осылайша жүйе икемді болып қала береді, алайда қазірдің өзінде түзетуді қажет етеді.
Неге тәсілді өзгерту қажет болды
Негізгі себеп — жинақтаушы жүйенің тұрақтылығының төмендігі. Біріншіден, азаматтардың едәуір бөлігі жеткілікті жинақ қалыптастырмайды. Екіншіден, жинақ көлемі әлі де төмен деңгейде.
Мәселен, жұмыс істейтіндердің үштен біріне жуығында зейнетақы жинақтары жоқ. Оның үстіне, көптеген шоттардағы сома 500 мың теңгеден аспайды. Сонымен қатар, қаражатты белсенді пайдалану жағдайды қиындатады: соңғы жылдары қазақстандықтар шамамен 5 трлн теңгені шешіп алған, оның елеулі бөлігі жастарға тиесілі.
Нәтижесінде сарапшылар алаңдатарлық үрдісті атап өтуде. Егер өзгерістер енгізілмесе, болашақ төлемдер күтілген деңгейден төмен болуы мүмкін. Сол себепті мемлекет талаптарды күшейтіп, жеткіліктілік шегін қайта қарауда.
Алдағы уақытта зейнетақы қалай өзгереді
Қазақстанның зейнетақы жүйесі қазірдің өзінде үш деңгейден тұрады: базалық, ынтымақты және жинақтаушы. Дегенмен, жинақтаушы бөліктің рөлі біртіндеп артып келеді, ал ынтымақты жүйенің үлесі азаюда.
Халықаралық стандарттарға сәйкес, зейнетақы бұрынғы табыстың кемінде 40%-ын құрауы тиіс. Алайда Қазақстанда бұл көрсеткіш 39%-ға дейін төмендеуі мүмкін. Сонымен қатар, халықтың бір бөлігі тек базалық төлемдермен шектелуі ықтимал.
Сондықтан билік жинақтаушы модельді күшейтіп, ең төменгі қалдықтарға қойылатын талаптарды арттыруға ұмтылып отыр. Бұл жүйенің тұрақтылығын күшейтіп, болашақ төлемдердің болжамдылығын арттырады.
Қазір не білу маңызды
Реформалармен қатар, биылдан бастап мемлекет зейнетақы артықтарын пайдалану тәртібін жеңілдетті. Атап айтқанда, 1 қаңтардан бастап қаражатты шешу кезінде 10% салық алынып тасталды. Енді азаматтар қолжетімді соманы толық көлемде, ешқандай ұсталымсыз ала алады.
Осылайша, өзгерістер бір жағынан талаптарды қатаңдатса, екінші жағынан жүйені барынша ашық етеді. Нәтижесінде жаңа модель азаматтардың мүддесі мен жүйенің тұрақтылығы арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз етуі тиіс. Ал алдағы жылдары негізгі рөлді жаңартылған жеткіліктілік шегі атқарады.
Сондай-ақ оқыңыз: Мемлекеттік жалдамалы тұрғын үй: бұл қандай бағдарлама және кімдерге арналған
Жылжымайтын мүлік саласындағы барлық өзекті жаңалықтарды Homsters қосымшасынан оқыңыз
