Қазақстанда қарыз алушыларды бағалаудың жаңа тәсілі дайындалып жатыр. Енді банктер тек ай сайынғы төлемге ғана емес, адамның жалпы қарыз көлеміне де қарайды. Сондықтан әр клиент үшін кредит лимиті оның ресми табысы мен қазіргі берешегі бойынша анықталады.
Бұл туралы ҚР Ұлттық банкі басқармасының қаулы жобасында айтылған. Егер құжат қабылданса, жаңа ереже 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енеді. Қарыз берер алдында банк клиенттің барлық қолданыстағы міндеттемесін тексереді. Есепке ипотека, автокредит, бөліп төлеу, микрокредиттер және мерзімі өткен берешек кіреді.
Ерекше балаларға арналған тұрғын үй: мәселеден шешімге қарай
Банктер жалпы қарызды бағалайды
Негізгі өзгеріс қарыздың табысқа қатынасы коэффициентіне байланысты. Оны ҚТҚ деп атайды. Бұл көрсеткіш адамның жалпы қарызы оның жылдық табысынан қанша есе көп екенін көрсетеді.
Қазір банктер борыштық жүктеме коэффициентін қолданады. Ол табыстың қандай бөлігі ай сайынғы төлемдерге кететінін көрсетеді. Қолданыстағы ережеге сәйкес, барлық кредитке табыстың жартысынан көп бөлігі жұмсалмауы керек.
Алайда Ұлттық банк тағы бір шектеу енгізуді ұсынады. Жаңа көрсеткіш бір айлық төлемді емес, бүкіл қарызды толық бағалайды. Соның арқасында банк клиенттің жаңа қаржылық жүктемені көтере алатынын дәлірек түсінеді.
Көппәтерлі үйлерді басқару ережелері тұрғындар үшін түсініктірек болды
Жаңа лимит қалай есептеледі
Ұлттық банк ҚТҚ-ның шекті деңгейін сегіз жылдық табыс көлемінде белгілеуді ұсынады. Басқаша айтқанда, адамның жалпы қарызы оның жылдық табысынан сегіз еседен артық болмауы тиіс.
Мысалы, ресми жалақы айына 300 мың теңге болса, жылдық табыс 3,6 млн теңгені құрайды. Бұл жағдайда жаңа қарызды қоса есептегендегі ең жоғары жиынтық берешек 28,8 млн теңгеден аспауы керек.
Бұл ретте банк бұрын алынған кредиттердің бастапқы сомасын есепке алмайды. Есепке жаңа өтінім берілген күнгі қарыз қалдығы кіреді. Сондықтан қарыз өтелген сайын бұл көрсеткіш төмендеуі мүмкін.
Банк клиенттің барлық міндеттемесін ескереді. Сол себепті кредит лимиті маңызды сүзгіге айналады. Егер ипотека, автокредит, бөліп төлеу және микрокредиттер қарызды шекті деңгейге жақындатса, жаңа қарыз мақұлданбауы мүмкін.
Ұлттық банк бұл ережені не үшін ұсынып отыр
Реттеуші халықтың шамадан тыс қарызға бату қаупін азайтқысы келеді. Сонымен қатар жаңа шара банктерді қарызды жауапты түрде беруге ынталандыруы тиіс.
ҚТҚ реттеушілік тәжірибеге 2024 жылғы тамызда енгізілді. Осы уақытқа дейін бұл көрсеткіш мониторинг режимінде қолданылды. Енді Ұлттық банк нақты шекті деңгейді бекітуді ұсынып отыр.
Бұл ретте ипотека, автокредит және тұтынушылық қарыздар үшін жеке лимиттер әзірге енгізілмейді. Ұлттық банк осы сегменттердегі жағдайды бақылауды жалғастырады. Егер тәуекелдер өсе бастаса, реттеуші ҚТҚ-ның жалпы деңгейін өзгерте алады немесе кредит түрлері бойынша бөлек шектеулер енгізуі мүмкін.
Тұрғын үй қолжетімділігі артып келеді: Қазақстан нарығында не болып жатыр
Қарыз алушылар үшін не өзгереді
Қазақстандықтар үшін кредиттік тексеру қатаңдайды. Тіпті тұрақты жалақы болса да, жалпы қарыз тым көп болса, банк өтінімді қабылдамауы мүмкін.
Жаңа ережелерге ипотека алуды жоспарлап жүргендер ерекше назар аударғаны дұрыс. Үлкен өтінім берер алдында шағын бөліп төлеулерді жабу, мерзімі өткен қарыздарды өтеу және қазіргі берешекті тексеру керек. Нәтижесінде мақұлдау мүмкіндігі жоғарылауы мүмкін.
Жаңа талаптар кредит алуға толық тыйым салмайды. Олар шамадан тыс қарызды шектеуге және нарықты тұрақты етуге бағытталған. Сондықтан 2027 жылдан бастап ресми табыс пен жалпы берешек жеке кредит лимитіне тікелей әсер етеді.
Сондай-ақ оқыңыз: 2026 жылғы зейнетақы жинақтары: салымшылар үшін не өзгереді
Жылжымайтын мүлік туралы өзекті жаңалықтарды бақылаңыз, сату туралы хабарландырулар орналастырыңыз және арманыңыздағы пәтерді ыңғайлы Homsters қосымшасынан табыңыз
