Қазақстанда мүгедектігі бар балаларды тәрбиелеп отырған отбасылар тұрғын үй мәселесін жүйелі проблема ретінде жиі көтеріп жүр. Олар үшін тұрғын үй — жай ғана пәтер немесе шаршы метр емес. Бұл ем алуға, оңалтуға, мектепке, әлеуметтік қолдауға және тұрақты көшіп-қонбай, тыныш өмір сүруге мүмкіндік.
Бүгінде мұндай отбасылар бірнеше кедергіге тап болады. Бірі кезекті жылдар бойы күтеді. Екіншілері формалды талаптарға сай келмегендіктен, жеңілдетілген ипотека рәсімдей алмайды. Үшіншілері келісімшартсыз жалдамалы пәтерде тұрып, кез келген сәтте қайтадан баспана іздеуге мәжбүр болуы мүмкін.
Әсіресе дәрігерлер мен оңалту орталықтары үшін ірі қалаларға көшетін ата-аналарға қиын. Көшкеннен кейін олар кезекке тез тұру құқығынан жиі айырылып қалады. Жүйе тіркеуді, тұрғын үйдің жоқтығын растауды және басқа да шарттарды талап етеді. Алайда көшудің нақты себептерін әрдайым ескере бермейді.
Неге кезек нақты мұқтаждықты толық көрсетпейді
Отбасыларға қолдау алуға қандай кедергілер бөгет болып отырғанын және сарапшылар қандай шешімдер ұсынып отырғанын Kazinform қарастырды.
Қолданыстағы ережелер бойынша азамат тұрғын үй жағдайын жақсартуға мұқтаж екенін ресми түрде дәлелдеуі керек. Маңызды шарттардың бірі — белгілі бір кезең ішінде меншігінде тұрғын үйдің болмауы. Бірақ дәл осы тұста көптеген отбасы тығырыққа тіреледі.
Мысалы, ата-аналар баласын емдету үшін пәтерін сатуы мүмкін. Формалды түрде оларда бұрын жылжымайтын мүлік болғандықтан, жүйе оларды бірден мұқтаж деп танымауы мүмкін. Ұқсас жағдай адамның тұрғын үйде үлесі болғанымен, ол үлес нақты тұру мәселесін шешпеген кезде де туындайды.
Салдарынан шынымен қолдауға мұқтаж отбасылар үшін тұрғын үй қолжетімсіз болып қала береді. Сарапшылар мұндай ережелерді қайта қарау қажет деп санайды. Олар тек құжаттарды емес, отбасының нақты өмірлік жағдайын да ескеруді ұсынады.
Жалдамалы баспана да бөлек сынаққа айналады
Жалға алу нарығында ерекше балалары бар отбасылар да қиындық көреді. Кейбір пәтер иелері баланың мүгедектігіне байланысты бас тартады. Басқалары салық төлемеу үшін ресми келісімшарт жасағысы келмейді.
Келісімшарт болмаса, отбасы құқықтық қорғаныссыз қалады. Пәтер иесі шартты өзгертіп, бағаны көтеріп немесе пәтерден шығуды талап етуі мүмкін. Сонымен қатар тіркеусіз баланы мектепке, балабақшаға, емханаға тіркеу және әлеуметтік бағдарламаларға қатысу қиындайды.
Тағы бір мәселе бар. Әрбір тұрғын үй мүгедектігі бар балаға қолайлы бола бермейді. Отбасына лифт, пандус, ыңғайлы қабат, күтім жасауға көбірек орын, дәрігерлер мен оңалту орталықтарына жақындық қажет болуы мүмкін. Бірақ аренда мен субсидиялаудың стандартты өлшемдері мұндай детальдарды жиі ескермейді.
Жеңілдетілген ипотека бар, бірақ оған жету жолы күрделі
Қазақстанда әлеуметтік осал санаттарға арналған жеңілдетілген ипотекалық бағдарламалар жұмыс істейді. Олардың арасында 2% және 5% мөлшерлемемен берілетін бағдарламалар бар. Мүгедектігі бар балалардың ата-аналары мұндай құралдарға қатыса алады, бірақ көбіне тек кезекте тұрған мәртебесі болған жағдайда ғана.
Сондықтан кезек бүкіл қолдау жүйесінің негізгі кілтіне айналады. Егер отбасы есепке тұра алмаса, жеңілдетілген ипотекаға да қол жеткізе алмайды. Ал қарапайым банктік шарттар көптеген ата-ана үшін тым ауыр.
Табыстың басым бөлігі емге, дәрі-дәрмекке, оңалтуға, қосымша сабақтарға және күтімге кетеді. Сондықтан бастапқы жарна жинау қиын. Отбасы несие төлеуге дайын болса да, банк табыс деңгейіне немесе қарыз жүктемесіне байланысты өтінімді мақұлдамауы мүмкін.
Тұрғын үй қолжетімділігі артып келеді: Қазақстан нарығында не болып жатыр
Қоғамдық жобалар күту кезеңінен шығуға көмектеседі
Алматыда қоғамдық қорлар мұндай отбасыларға тек кеңес беріп қана қоймайды. Олар әйелдерді қаржылық және құқықтық сауаттылыққа үйретеді, тұрғын үй бағдарламаларын түсіндіреді, құжаттармен, депозиттермен және ипотекалық құралдармен жұмыс істеуге көмектеседі.
Жобалардың біріне 50 әйел қатысты. Олардың көпшілігінде әзірге жеке тұрғын үй жоқ. Алайда ұйымдастырушылар мұндай бағдарламалардың нәтижесі тек алынған пәтерлермен өлшенбейтінін атап өтеді.
Қатысушылардың бір бөлігі жұмыс тапты. Кейбірі өзін-өзі жұмыспен қамтыды, бизнес ашты немесе өз ісін бастауға дайындалып жүр. Мұндай тәсіл отбасыларға пассивті күтуден нақты қадамдарға көшуге көмектеседі: депозит ашуға, бағдарламаларды зерттеуге, құжат дайындауға және қосымша табыс іздеуге мүмкіндік береді.
Сарапшылар қандай шешімдер ұсынады
Құқық қорғаушылар отбасы баланы емдету немесе оңалту үшін жылжымайтын мүлкін сатқан жағдайда, соңғы бес жылда тұрғын үйдің болмауы туралы талапты жеңілдетуді ұсынады. Сондай-ақ олар басқа өңірге көшкен кезде ұзақ мерзімді тіркеу талабын қайта қарау маңызды деп санайды.
Сонымен қатар сарапшылар жалдау ақысын субсидиялауды кеңейтуді ұсынады. Қолдау тек табысты ғана емес, баланың нақты қажеттіліктерін де ескеруі керек. Атап айтқанда, тұрғын үйдің ауданы, қолжетімді орта, көлік, медицина және қызметтерді үйге жақын алу мүмкіндігі маңызды.
Қалалық тұрғын үй қорын құру мәселесі де бөлек талқыланып жатыр. Ол пәтерлерді бөлу процесіндегі бақылауды, мониторингті және ашықтықты күшейте алар еді. Сондай-ақ құрылыс компанияларын әлеуметтік осал отбасыларға қаланың әртүрлі ауданынан пәтерлердің бір бөлігін бөлуге міндеттеу туралы ұсыныс айтылып отыр.
LRT станциялары Астанадағы тұрғын үйге қызығушылықты арттырады
Тұрғын үй бөлу жүйесінде не өзгеріп жатыр
Тұрғын үй кезегі Отбасы банкке берілгеннен кейін жүйе орталықтандырылды. Бұған дейін Алматыда шамамен 44 мың кезекте тұрған адам болған. Өзгерістерден кейін өтініш берушілер саны 80 мыңнан асты, өйткені енді 18 жастан асқан кез келген азамат өтінім бере алады.
Кезекте мүгедектігі бар балаларды тәрбиелеп отырған отбасылар да бар. Олар басым санаттардың қатарына кіреді. Жүйе өкілдері бірінші кезектегі санаттарға қолжетімді тұрғын үйдің едәуір бөлігін бөлу жоспарланғанын айтады.
Алматыда жаңа пәтерлер де бөлуге дайындалып жатыр. Алайда жаңа тұрғын үй кешендерінің басым бөлігі орталықта емес, дамып келе жатқан аудандарда салынады. Сондықтан отбасылар үшін пәтер алу ғана емес, оның жанында қолжетімді инфрақұрылымның болуы да маңызды.
Неге бұл мәселе жүйелі тәсілді қажет етеді
Ерекше баласы бар отбасы үшін пәтер әр күнге әсер етеді. Ол дәрігерге баратын жолға, оңалту мүмкіндігіне, кіреберістегі қауіпсіздікке, мектепке қолжетімділікке және ата-ананың психологиялық тұрақтылығына ықпал етеді.
Сондықтан бұл мәселені тек кезек немесе ипотека арқылы шешу жеткіліксіз. Икемді ережелер, ашық бөлу жүйесі, бейімделген инфрақұрылым және түсінікті қолдау бағдарламалары қажет. Сонда ғана ерекше балаларға арналған тұрғын үй жауапсыз қалған сұрақтан нақты шешімге қарай жылжи алады.
Сондай-ақ оқыңыз: Көппәтерлі үйлерді басқару ережелері тұрғындар үшін түсініктірек болды
Жылжымайтын мүлік туралы өзекті жаңалықтарды қадағалаңыз, сату туралы хабарландырулар орналастырыңыз және арманыңыздағы пәтерді ыңғайлы Homsters қосымшасынан табыңыз
