Қазақстанда мыңдаған меншік иесі күрделі жөндеуді немесе толық ауыстыруды қажет ететін үйлерде тұрып жатыр. Қолданыстағы реновация бағдарламаларына қарамастан, өңірлер тұрғындарды қауіпсіз баспанамен уақытылы қамтамасыз ете алмай отыр. Оның үстіне, апатты үйлердің тұрғындарын көшіру жұмыстары жағдай талап еткеннен әлдеқайда баяу жүріп жатыр.
Соның салдарынан мәселе біртіндеп ушығып келеді: ескі ғимараттар тозуын жалғастыруда, ал жаңа баспана күтіп отырған меншік иелерінің саны әлі де көп. Сонымен қатар, қолданыстағы көшіру жоспарлары мұқтаж азаматтардың барлығын қамтымайды. Жағдайды өзгерту үшін Қазақстанда бірыңғай жол картасын әзірлеу, әкімдіктердің жұмысына бақылауды күшейту және тұрғындарды көшірудің нақты мерзімдерін белгілеу ұсынылды. Мәселенің ауқымын және оны шешуді қандай шаралар жеделдете алатынын қарастырамыз.
Мемлекеттік сыйлықақы: отбасы баспана алуға 692 мың теңгені қалай ала алады
Мәселенің ауқымы: 4 мыңнан астам үй жаңартуды қажет етеді
2026 жылғы 21 қазанда Құрылтай депутаты Әмірбек Оспанбеков Премьер-министр Олжас Бектеновке тұрғын үй қорын реновациялау жұмыстарын жеделдету жөнінде ұсыныстар жолдады.
Жергілікті атқарушы органдар ұсынған мәліметтерге сәйкес, Қазақстанда 61 367 көппәтерлі тұрғын үй бар. Оның 1 037-сі апатты жағдайда, ал тағы 3 347-сі тозығы жеткен тұрғын үй қорына жатады.
Осылайша, 4 384 көппәтерлі тұрғын үй немесе олардың жалпы санының шамамен 7,1%-ы жаңартуды қажет етеді. Бұл мәселе 26 972 пәтер иесіне қатысты.
Бұл ретте апатты және тозығы жеткен тұрғын үйлерді бірдей санатқа жатқызуға болмайды. Апатты жағдай ғимараттың техникалық тұрғыдан қауіпті екенін білдіреді. Ал тозу оның құрылымдары мен инженерлік жүйелерінің едәуір ескіргенін көрсетеді. Сондықтан ғимаратты одан әрі пайдалану, жөндеу немесе бұзу туралы шешім қабылдау үшін әр нысанның техникалық жағдайын жеке бағалау қажет.
Соңғы үш жылда Тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы аясында өңірлерде 352 ескі үй бұзылып, 200 жаңа көппәтерлі тұрғын үй салынды.
Алайда мұндай қарқын тұрғын үй қорын ауқымды жаңарту үшін жеткіліксіз.
Freedom жинақтаушы ипотекасы: енді 60-тан астам тұрғын үй кешенін таңдауға болады
2029 жылға дейін көшіру: кімдерге пәтер жетпеуі мүмкін
Негізгі мәселе баспанаға мұқтаж меншік иелерінің саны мен өңірлердің қолданыстағы жоспарлары арасындағы айтарлықтай алшақтықта жатыр.
2029 жылға қарай әкімдіктер апатты және тозығы жеткен тұрғын үйлердің орнына 11 319 пәтер беруді жоспарлап отыр. Сондай-ақ ұсынылған материалдарда өңірлік жоспарларға енгізілген 895 көппәтерлі тұрғын үй көрсетілген.
Жоспарланған пәтерлер санын баспанаға мұқтаж меншік иелерінің жалпы санымен салыстырсақ, мынадай жағдай қалыптасады:
Осылайша, өңірлік жоспарлар меншік иелерінің тек 42%-ының қажеттілігін қамтиды. Қалған 58%-ы немесе 15 мыңнан астам адам белгіленген мерзімде жаңа баспана ала алмауы мүмкін.
Әсіресе Батыс Қазақстан облысында жағдай күрделі. Мұнда апатты және тозығы жеткен 334 үйдің тек үшеуінің тұрғындарын 2029 жылға дейін көшіру жоспарланған. Бұл осындай нысандардың жалпы санының 1%-ына да жетпейді.
Ақмола, Қарағанды, Алматы, Ұлытау, Абай, Солтүстік Қазақстан, Түркістан облыстарында және Алматы қаласында бағдарламалар проблемалық тұрғын үй қорының тек 2–19%-ын жаңартуды көздейді.
Сонымен бірге депутаттың бағалауынша, тек Астана қаласы, Жамбыл және Павлодар облыстары 2029 жылға қарай мәселені толық шешуді жоспарлап отыр.
Қазақстанда 23 қазаннан бастап жылжымайтын мүлікті тіркеу уақытша тоқтатылады
Бірыңғай жол картасы: қандай өзгерістер ұсынылды
Апатты үйлердің тұрғындарын көшіруді жеделдету үшін Әмірбек Оспанбеков өңірлердің жеке-жеке қабылдайтын шешімдерінен мемлекеттік бақылаудың бірыңғай тетігіне көшуді ұсынды.
Ең алдымен, депутат Үкімет жанынан арнайы комиссия құру бастамасын көтерді. Оның жұмысына Құрылтай депутаттары мен өңір әкімдері қатыса алады. Комиссия реновация жобаларының орындалуын бақылап, туындайтын кідірістерді қадағалауы тиіс.
Бұдан бөлек, меншік иелерін көшірудің бірыңғай жол картасын әзірлеу ұсынылды. Құжатта әр өңір және баспанаға мұқтаж әрбір меншік иесі бойынша міндеттемелерді орындаудың нақты мерзімдері көрсетілуі қажет.
Мұндай тәсіл нақты нәтижелерді бекітілген жоспарлармен салыстыруға, сондай-ақ тұрғын үй қорын жаңарту жұмыстары тым баяу жүріп жатқан аумақтарды анықтауға мүмкіндік береді.
Тағы бір бастама жергілікті билік органдарының жауапкершілігіне қатысты. Депутат барлық деңгейдегі әкімдердің жұмыс сапасын бағалау кезінде реновация бағдарламаларының тиімділігін ескеруді ұсынды.
Бұл ретте тұрғындарды көшіруді жергілікті бюджет қаражаты мен жеке инвесторларды тарту есебінен қаржыландыру көзделіп отыр. Алайда ұсынылған бастамалар аясында қосымша қаржыландырудың нақты көлемі әзірге анықталған жоқ.
Айта кету керек, әзірге бұл депутаттық бастамалар ғана. Үкімет ұсыныстарды әлі қарастыруы тиіс. Сондықтан бірыңғай жол картасы мен жаңа бақылау жүйесі әзірше бекітілген тетіктер болып саналмайды.
Alatau City жылжымайтын мүлікті токенизациялайды: инвестиция нарығы қалай өзгереді
Бұл ескі тұрғын үйлердің меншік иелері үшін нені білдіреді
2025 жылы Қазақстанда өңірлік реновация бағдарламаларын бекіту бойынша мәслихаттар мен әкімдіктердің өкілеттіктері кеңейтілді. Соның арқасында жергілікті билік органдары тұрғын үй қорын жаңарту жұмыстарын ұйымдастыруға көбірек мүмкіндік алды.
Алайда меншік иелері ғимараттың ескі болуы немесе құрылымдарының айтарлықтай тозуы оның автоматты түрде көшіру бағдарламасына енгізілетінін білдірмейтінін ескеруі қажет. Мұндай шешім қабылдау үшін үйдің техникалық жағдайын анықтап, оның ресми мәртебесін белгілеу керек.
Сондықтан пәтер иелеріне жергілікті әкімдікке жүгініп, ғимараттың техникалық тексеруден өткен-өтпегенін, реновация бағдарламасына енгізілген-енгізілмегенін және оған қатысты қандай шаралар жоспарланғанын нақтылаған жөн. Егер үй тиісті жоспарларда болмаса, техникалық тексеру жүргізу тәртібін және оны одан әрі пайдалану мәселесін қарастыру жолдарын анықтау қажет.
Осылайша, апатты үйлердің тұрғындарын көшіруді жеделдету үшін жаңа мемлекеттік бастамалармен қатар, меншік иелерін ақпараттандырудың ашық жүйесі де қажет. Тұрғындар өз жылжымайтын мүлкіне қатысты қандай шешімдер қабылданғанын және қандай қолдауға үміт арта алатынын білуі тиіс.
Сондай-ақ оқыңыз: 63 мыңнан астам қазақстандық тұрғын үй кезегінен шығарылды: ауқымды тексеру нені көрсетті
Жылжымайтын мүлік туралы өзекті жаңалықтарды Homsters қосымшасынан оқыңыз
