Мүгедектігі бар адам үшін тұрғын үй мәселесі — пәтер сатып алу немесе жалға алумен ғана шектелмейді. Ең алдымен, баспана қауіпсіз, қолжетімді және күнделікті өмірге ыңғайлы болуы керек. Сондықтан Қазақстанда азаматтардың жекелеген санаттары үшін мемлекеттік тұрғын үй қолдауы қарастырылған. Оған кезекке тұру, жалға берілетін тұрғын үй алу, жалдау ақысын субсидиялау, жеңілдетілген ипотекаға қатысу және басқа да шаралар кіруі мүмкін.
Алайда ең бастысын түсіну маңызды: мемлекет мүгедектік фактісі бойынша пәтерді автоматты түрде бермейді. Алдымен адам тұрғын үйге мұқтаж деп танылуы керек. Содан кейін ол есепке қойылып, қолжетімді тұрғын үй бағдарламаларына қатысу мүмкіндігін алады. Сондықтан алғашқы қадам — пәтер іздеу емес, кезекке тұру құқығын тексеру.
Қолданыстағы ережелер бойынша халықтың әлеуметтік осал топтарына бірінші және екінші топтағы мүгедектігі бар адамдар, сондай-ақ мүгедектігі бар балаларды тәрбиелеп отырған немесе асырап отырған отбасылар жатады. Бұл санаттар eGov материалдарында және ҚР «Тұрғын үй қатынастары туралы» заңында көрсетілген.
Кім тұрғын үйге үміткер бола алады
Бірінші немесе екінші топтағы мүгедектігі бар адам халықтың әлеуметтік осал тобының өкілі ретінде тұрғын үй кезегіне тұруға өтініш бере алады. Бірақ бұл үшін мүгедектік мәртебесінің өзі жеткіліксіз. Мемлекет өтініш берушінің шынымен тұрғын үйге мұқтаж екенін қосымша тексереді.
Ең алдымен, адамның және оның отбасы мүшелерінің Қазақстанда меншік құқығындағы тұрғын үйі болмауы керек. Сонымен қатар өтініш берушінің тұрғын үй жағдайын әдейі нашарлатпағаны да ескеріледі. Мысалы, егер адам өтініш берердің алдында пәтерін сатып немесе сыйға тартса, бұл бас тартуға себеп болуы мүмкін.
Сондай-ақ өтініш беруші өтініш беретін елді мекенде тұрақты тұруы керек. Бұл маңызды талап, себебі кезек тұрғылықты жер бойынша қалыптасады. Егер адам Алматыда тұрса, ол тиісті негіздер мен тіркеусіз басқа қалада кезекке тұра алмайды.
Үшінші топтағы мүгедектік туралы бөлек айту керек. Үшінші топтың өзі «бірінші және екінші топтағы мүгедектігі бар адамдар» деген жеңілдетілген санатқа жатпайды. Сондықтан үшінші топтағы мүгедектігі бар адам дәл осы негіз бойынша кезекке тұру құқығын алмайды. Алайда ол басқа санатқа сәйкес келсе, тұрғын үй қолдауына үміткер бола алады. Мысалы, егер оның үйі апатты деп танылса, ол толық емес отбасы, көпбалалы отбасы немесе кезекте тұрғандардың басқа санатына жатса, өтініш бере алады.
Бастапқы жарна ипотеканы қалай өзгертеді: 20%, 30% және 50% бойынша есептеу
Кезекке тұру нені білдіреді
Кезекке тұру — тұрғын үйге мұқтаж адам ретінде ресми мәртебе алу. Бұл пәтер бірден беріледі дегенді білдірмейді. Бірақ дәл осы мәртебе мемлекеттік тұрғын үй қолдауының көп бөлігіне жол ашады.
Есепке қойылғаннан кейін адам жалға берілетін тұрғын үйді бөлуге қатыса алады, жалдау ақысын субсидиялауға өтініш бере алады, жеңілдетілген ипотекалық бағдарламаларды қарай алады және Тұрғын үймен қамтамасыз ету орталығының электрондық базасы арқылы ұсыныстарды қадағалай алады. Қазір өтініш eGov арқылы беріліп, кейін orken.otbasybank.kz сайтына бағытталады. eGov-та өтініш беруші авторизациядан өтіп, өтінім беріп, өтінішке қол қояды және жеке деректерді жинауға әрі өңдеуге келісім береді. Егер отбасы құрамында кәмелетке толған мүшелер болса, олар да келісімін растауы керек.
Бұл мемлекеттік органдарға отбасы, жылжымайтын мүлік, тіркеу және басқа деректер туралы мәліметтерді тексеруге мүмкіндік береді. Сондықтан өтініш бермес бұрын құжаттардың дұрыс екенін, мүгедектік мәртебесінің өзекті екенін және мемлекеттік базалардағы мәліметтердің дұрыс көрсетілгенін алдын ала тексерген жөн.
Отбасы банкте депозитті қалай ашуға және тұрғын үйге қалай жинауға болады: қадамдық нұсқаулық
Өтінішті қалай беруге болады
Өтініш онлайн беріледі. Алдымен eGov порталына кіріп, «Тұрғын үйге мұқтаж азаматтарды есепке қою» қызметін таңдау керек. Содан кейін жүйе өтініш берушіні Тұрғын үймен қамтамасыз ету орталығының интернет-ресурсына бағыттайды. Ол жерде ЭЦҚ арқылы авторизациядан өтіп, өтінім беріп, өтінішке және жеке деректерді өңдеуге келісімге қол қою қажет. Сондай-ақ 1414 нөмірінен SMS арқылы растау талап етілуі мүмкін.
Өтініш берілгеннен кейін оның мәртебесін қадағалау керек. Егер бәрі дұрыс толтырылса және өтініш беруші талаптарға сай болса, оны есепке қояды. Егер бас тарту келсе, өтінімді жай ғана жауып қоймай, себебін мұқият оқу маңызды. Кейде бас тарту деректердегі қателікке, отбасы мүшесінің келісім бермеуіне, тіркеудің дұрыс болмауына немесе жылжымайтын мүлік туралы мәліметтерге байланысты болуы мүмкін. Мұндай жағдайда мәселені түзетіп, өтінішті қайта беруге болады.
Сонымен қатар көптеген мәлімет автоматты түрде тартылатынын ескерген жөн. Сондықтан адамға әрдайым үлкен құжат пакетін жинау қажет бола бермейді. Бірақ тұрғын үй апатты деп танылса, жергілікті атқарушы органның ресми құжаты қажет болуы мүмкін. Егер адам ипотекалық бағдарламаға қатысса немесе субсидия рәсімдесе, банк табыс, отбасы құрамы және басқа жағдайлар туралы құжаттарды сұрата алады.
Отбасы банкіндегі депозитсіз ипотека: сатып алушыға қандай нұсқалар бар
Кезекте тұрғандарға арналған жалға берілетін тұрғын үй
Қолдаудың негізгі нұсқаларының бірі — жалға берілетін тұрғын үй. Ол кезекте тұрған және нақты бөлу шарттарына сәйкес келетін азаматтарға беріледі. Бірінші және екінші топтағы мүгедектігі бар адамдар үшін бұл тетік әсіресе маңызды, өйткені әр отбасының бірден пәтер сатып алуға немесе ипотека алуға мүмкіндігі бола бермейді.
Тұрғын үймен қамтамасыз ету орталығы тұрғын үйге мұқтаж ретінде есепте тұрған азаматтар қолдау шараларын ала алатынын көрсетеді. Бұл ретте тұрғын үйдің кемінде 70%-ы басым санаттарға бөлінеді. Отбасы банкінің ақпаратына сәйкес, басым санаттар қатарында I және II топтағы мүгедектігі бар адамдар, мүгедектігі бар балаларды тәрбиелеп отырған немесе асырап отырған отбасылар, сондай-ақ басқа да әлеуметтік осал топтар көрсетілген.
Алайда жалға берілетін тұрғын үй барлық өңірде бірдей көлемде және тұрақты түрде пайда бола бермейді. Бұл құрылысқа, пәтерлерді сатып алуға, әкімдік шешімдеріне және нақты нысандарға байланысты. Сондықтан кезекке тұрғаннан кейін өз қалаңдағы хабарландыруларды тұрақты түрде тексеріп отыру керек. Егер өтінім қабылдау басталса, құжаттарды уақытында тапсыру маңызды. Адам кезекте тұрса да, өтінім беру кезеңін өткізіп алса, тұрғын үй алу мерзімі кейінге шегерілуі мүмкін.
Ипотека және жұмыстан айырылу: баспананы жоғалтпау үшін не істеу керек
Жалдау ақысын субсидиялау
Егер адам кезекте тұрса, бірақ әзірге пәтерді өзі жалдап тұруға мәжбүр болса, жалдау ақысын субсидиялау құқығын тексере алады. Бұл — мемлекет жалдау ақысының бір бөлігін төлеуге көмектесетін қолдау шарасы.
Отбасы банкінің жалдау ақысын субсидиялау бойынша ақпаратында алушылар қатарында 1 және 2 топтағы мүгедектігі бар адамдар, мүгедектігі бар балаларды тәрбиелеп отырған немесе асырап отырған отбасылар, жетім балалар және басқа санаттар көрсетілген. Сондай-ақ қатысу үшін тұрғын үйге мұқтаж ретінде есепте тұрғанын растау қажет.
Мұндай қолдау адамды пәтердің иесі етпейді. Бірақ отбасы жалға берілетін тұрғын үйді күтіп жүргенде немесе басқа нұсқаларды қарастырып жатқанда, ай сайынғы қаржылық жүктемені азайта алады. Сонымен бірге субсидиялар бағдарлама ережелері бойынша берілетінін есте ұстаған жөн. Жалдау шарты талаптарға сай болуы керек, ал өтініш беруші қатысу құқығын растауы тиіс.
Қарыз алушының қаржылық қауіпсіздік қоры: ипотекалық сақтандыру не үшін қажет
Жеңілдетілген ипотека
Кейбір кезекте тұрғандар үшін жеңілдетілген ипотека қолайлы нұсқа болуы мүмкін. Бұл жол тұрақты табысы бар, төлем қабілеттілігін бағалаудан өте алатын және бастапқы жарна енгізуге мүмкіндігі бар адамдарға сәйкес келеді.
Мысалы, Отбасы банк арқылы «Наурыз» бағдарламасы жұмыс істейді. Бағдарлама шарттары бойынша тұрғын үйге мұқтаж ретінде есепте тұрған әлеуметтік осал санаттар үшін мөлшерлеме 7% құрайды. Қалған қатысушылар үшін мөлшерлеме 9% болады. Бастапқы жарна 10%-дан басталады, ал кредит беру мерзімі 19 жылға дейін. Займның ең жоғары сомасы Астана мен Алматы үшін 36 млн теңгеге дейін, ал Қазақстанның басқа өңірлері үшін 30 млн теңгеге дейін.
Алайда ипотека бәріне бірдей сәйкес келе бермейді. Банк бәрібір табысты, кредиттік тарихты, қарыз жүктемесін және адамның төлемдерді тұрақты түрде төлей алу қабілетін бағалайды. Сондықтан мүгедектігі бар адам бағдарламаға қатысу құқығын ғана емес, займды нақты төлей алу мүмкіндігін де алдын ала бағалауы керек.
Жеңілдетілген шарттар жүктемені азайтуға көмектеседі, бірақ ипотека бәрібір ұзақ мерзімді міндеттеме болып қала береді. Егер табыс тұрақсыз болса, мерзімі өткен қарыздар немесе жоғары борыштық жүктеме болса, банк бас тартуы мүмкін. Дегенмен тұрақты табысы бар отбасылар үшін мұндай бағдарлама жалға берілетін пәтерді күтуден гөрі өз баспанасын алудың жылдамырақ жолына айналуы мүмкін. Бұл әсіресе кезек баяу жылжитын және қолайлы нысандар сирек пайда болатын өңірлер үшін өзекті.
Пәтердің орнына коммерциялық үй-жай: арзан тұрғын үй сатып алушысы қандай тәуекелге барады
Тұрғын үй таңдағанда неге назар аудару керек
Мүгедектігі бар адам үшін пәтердің өзі ғана емес, қолжетімді орта да маңызды. Сондықтан тұрғын үй таңдағанда қабатты, лифттің болуын, пандустарды, кіреберіс тобын, есіктердің енін, ауланы, тұрақты, көлікті және емханаға жақындықты қарау керек. Кейде пәтер баға мен ауданы бойынша қолайлы болып көрінгенімен, күнделікті өмірде ыңғайсыз болуы мүмкін.
Егер адам арба, таяқ қолданса немесе баспалдақпен көтерілу қиын болса, мұндай бөлшектер шешуші мәнге ие болады. Сондықтан ипотека арқылы сатып алғанда, жалға алғанда немесе тұрғын үй бөлуге қатысқанда, үйдің сипаттамаларын алдын ала нақтылаған дұрыс. Нысанды жеке барып көру немесе жақындардан кіреберісті, ауланы және аялдамаға дейінгі жолды қарап шығуды сұрау тиімді.
Сонымен қатар аудан да маңызды. Мүгедектігі бар адамға медициналық мекемелерге, дәріханаларға, дүкендерге, балалар мектебіне және қоғамдық көлікке жақын тұру маңызды болуы мүмкін. Айнала неғұрлым ыңғайлы болса, күнделікті қиындықтар соғұрлым азаяды.
Қарыз алушы және ортақ қарыз алушы: бұлар кім және айырмашылығы неде
Қадам-қадаммен не істеу керек
Алдымен адамның тұрғын үй қолдауына құқық беретін санатқа жататынын тексеру керек. Бірінші және екінші топтағы мүгедектігі бар адамдар халықтың әлеуметтік осал топтарына кіреді. Мүгедектігі бар балаларды тәрбиелеп отырған немесе асырап отырған отбасылар да осы санатқа жатады. Содан кейін өтініш беруші мен оның отбасы мүшелерінде тұрғын үйдің бар-жоғын, тұрақты тіркеуді және мемлекеттік базалардағы деректердің өзектілігін тексеру қажет.
Осыдан кейін eGov және Тұрғын үймен қамтамасыз ету орталығы арқылы өтініш беруге болады. Адам кезекке қойылғаннан кейін өз өңірі бойынша хабарландыруларды тұрақты түрде қадағалауы керек. Одан әрі қолайлы бағытты таңдауға болады: жалға берілетін тұрғын үй, жалдау ақысын субсидиялау немесе жеңілдетілген ипотека.
Мұндай тәсіл «бір күні берілетін» белгісіз пәтерді күтпей, қолжетімді барлық тетіктерді пайдалануға көмектеседі. Адам неғұрлым ертерек есепке тұрып, бағдарламаларды қадағалай бастаса, қолайлы қолдау шарасына уақытында өтінім беру мүмкіндігі соғұрлым жоғары болады.
Читайте также: Қазақстанда бастапқы жарнасыз ипотека: шындық па, әлде аңыз ба
Жылжымайтын мүлік туралы өзекті жаңалықтарды қадағалаңыз, сату туралы хабарландырулар орналастырыңыз және арманыңыздағы пәтерді ыңғайлы Homsters қосымшасынан табыңыз
