Қазақстанда жер алу құқығы заң жүзінде бекітілген, алайда іс жүзінде бұл процесс әлі де күрделі әрі ұзақ болып қала береді. Сонымен қатар, қазақстандықтарға тегін 10 сотық жеке үй салуды жоспарлағандар арасында ең көп талқыланатын тақырыптардың бірі болып отыр. Бір жағынан, мемлекет мұндай мүмкіндікті кепілдендіреді. Екінші жағынан, жер алу шарттары өңірге, инфрақұрылымға және бос учаскелердің болуына тікелей байланысты.
Қандай учаскелер беріледі және олардың айырмашылығы
Ең алдымен, мемлекет бірнеше түрлі жер учаскелерін ұсынады, әрі әрқайсысының өз мақсатты тағайындалуы бар. Болашақта жерді қалай пайдаланатыныңыз дәл осыған байланысты болады.
Негізінен үш санат бар: жеке тұрғын үй құрылысына арналған учаскелер (ИЖС), жеке қосалқы шаруашылыққа арналған жерлер (ЛПХ), сондай-ақ бау-бақша және саяжай учаскелері. ИЖС учаскелері тұрғын үй салуға арналған және көбіне қала ішінде немесе оған жақын орналасады. Ал ЛПХ кеңірек мүмкіндік береді: үй салумен қатар, шаруашылық жүргізуге, егін егуге және мал ұстауға болады. Дегенмен мұндай учаскелер көбіне қала сыртында орналасады.
Сонымен бірге, саяжай учаскелері тек маусымдық тұруға жарамды. Онда тұрақты тіркеуге тұру мүмкін емес, ипотека рәсімдеу немесе зейнетақы жинақтарын пайдалану қарастырылмайды. Оның үстіне, тіпті күрделі үй салынған жағдайда да, учаскенің нысаналы мақсатын өзгертпей оны заңдастыру өте қиын.
Неліктен жер алу оңай емес
Құқық заңмен бекітілгеніне қарамастан, іс жүзінде жер алу әлдеқайда қиын. Біріншіден, танымал өңірлерде бос жерлер жетіспейді. Екіншіден, көптеген учаскелерде негізгі инфрақұрылым — су мен электр желілері жоқ.
Әсіресе бұл ИЖС учаскелеріне қатысты. Кезек бар, алайда ол өте баяу жылжиды. Кей жағдайларда күту мерзімі 10–15 жылға дейін созылады. Қала неғұрлым үлкен болса, жүйеге түсетін жүктеме де соғұрлым жоғары, демек күту уақыты да ұзарады.
ЛПХ және саяжай учаскелеріне келсек, жағдай сәл өзгеше, бірақ мұнда да қиындықтар бар. Мұндай жерлерді кезек арқылы алу мүмкін емес — алдымен азамат бос учаскені кадастр жүйесінен өзі табуы керек. Алайда қолжетімді жерлердің дайын тізімі жоқ, сондықтан іздеу уақыт пен мұқияттылықты талап етеді.
10 сотыққа кезекке қалай тұруға болады
ИЖС учаскелері бойынша өтініш беру тәртібі нақты белгіленген. Кезекке тұру үшін eGov порталы арқылы «Жер қатынастары» бөлімінде өтініш беру қажет.
Пайдаланушы ЭЦҚ арқылы авторизациядан өтіп, өңірді таңдап, өтінімді жібереді. Осыдан кейін деректер жүйеде тіркеліп, жер алу кезегі қалыптасады.
Сонымен қатар, өтінімнің мәртебесін бақылау маңызды. Мұны eGov арқылы да, мемлекеттік жер кадастры жүйесі арқылы да тексеруге болады. Онда кезек нөмірі, өтінім берілген күні және ағымдағы мәртебе көрсетіледі.
Жаңа тұрғын үйдегі пәтерді қайта сату: тиімді мәміле ме әлде жасырын тәуекелдер ме
2026 жылы не өзгереді
Жүйе біртіндеп цифрландыру арқылы жаңарып келеді. 2026 жылдың шілдесінен бастап кезек жүргізудің жаңа ережелері енгізіледі, олар процесті толықтай электронды форматқа көшіреді.
Енді кезек тізімдері автоматты түрде қалыптасып, мемлекеттік жер кадастрының бірыңғай жүйесіне біріктіріледі. Бұл деректерді синхрондауға және ақпаратты қолмен түзетусіз жаңартуға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, жүйе автоматты түрде кезектен «қайтыс болған» немесе «тұрақты тұруға шетелге кеткен» азаматтарды алып тастайды. Сондай-ақ жер алған немесе ұсыныстан бас тартқан азаматтар да тізімнен шығарылады. Босап қалған орындар бірден қайта бөлініп, кезек жылдамдай түседі.
Бұдан бөлек, кезекке қайта қалпына келтіру мүмкіндігі қарастырылған. Егер азаматтың қолында растайтын құжаттар немесе сот шешімі болса, ол қайтадан тізімге енгізілуі мүмкін.
Нәтижесінде жүйе ашық әрі динамикалық бола түседі. Сонымен бірге, қазақстандықтарға тегін 10 сотық алу мүмкіндігі сақталады, бірақ бұл үшін уақыт, процесті түсіну және күтуге дайындық қажет.
Сондай-ақ оқыңыз: Қазақстандықтарды қандай ипотека өзгерістері күтіп тұр
Маңызды өзгерістерді жіберіп алмау үшін нарық жаңалықтарын, қаржыландыру бағдарламаларын және тиімді ұсыныстарды Homsters қосымшасы арқылы бақылаңыз — ең өзекті ақпараттың барлығы бір жерде жинақталған.
