Меншік иесінің қайтыс болуы оның баспанасы автоматты түрде ең жақын туысына немесе онымен бірге тұрған адамға өтеді дегенді білдірмейді. Егер меншік иесі көзі тірісінде мүлкіне қатысты өкім жасамаған болса, өсиетсіз пәтер заңда белгіленген тәртіп бойынша мұраға беріледі. Сондықтан мұраға үміткерлер бірнешеу болуы мүмкін, ал туыстық байланыстың болуы белгілі бір адамның бүкіл жылжымайтын мүлікті иеленуіне кепілдік бермейді.
Қазақстанда мүлік өсиет бойынша немесе заң бойынша мұраға беріледі. Екінші тәртіп, соның ішінде, өсиет болмаған жағдайда қолданылады. Мұндай жағдайда мұрагерлердің заңда белгіленген кезектілігі ескеріледі. Келесі кезектегі мұрагерлер алдыңғы кезектегі мұрагерлер болмаған, олар мұраны қабылдамаған, одан бас тартқан немесе заңда көзделген өзге де негіздер туындаған жағдайда мүлікке құқық алады.
2026 жылы Қазақстанда сыйға тарту шартын қалай рәсімдеуге болады
Пәтерге бірінші кезекте кім құқық алады
Заң бойынша бірінші кезекте қайтыс болған адамның ең жақын туыстары мұрагер болады. Оларға балалары, жұбайы және ата-анасы жатады. Бір кезектегі мұрагерлер арасында мүлік жалпы ереже бойынша тең үлестерге бөлінеді. Заңда көзделген жағдайларда мұра қалдырушының немерелері мен олардың ұрпақтары ұсыну құқығы бойынша мұрагер бола алады.
Мысалы, меншік иесі қайтыс болғаннан кейін жұбайы мен екі баласы қалса және мұрагерлікке дәл солар шақырылса, олардың қайсысы «пәтерді алып қояды» деген мәселе туындамайды. Әрқайсысы мұраның тиісті үлесіне құқық алады.
Алайда нақты жағдай күрделірек болуы мүмкін. Атап айтқанда, мұраны рәсімдеу кезінде мүліктің құрамы мен меншік құқығының пайда болу негіздері ескеріледі. Сондықтан бірнеше мұрагер болған жағдайда нотариус нақты мұрагерлік істің мән-жайларын анықтайды.
Жылжымайтын мүлікті артық тәуекелсіз қалай тегін беруге болады
Ал балалары, жұбайы және ата-анасы болмаса ше
Бірінші кезектегі мұрагерлердің болмауы жылжымайтын мүлік иесіз қалады дегенді білдірмейді.
Екінші кезекте қайтыс болған адамның ата-анасы бір немесе бөлек аға-інілері мен апа-сіңлілері, сондай-ақ әкесі мен анасы жағынан атасы мен әжесі мұрагерлік құқық алады. Жиендері заңда көзделген жағдайларда ұсыну құқығы бойынша мұрагер бола алады.
Егер бірінші және екінші кезектегі мұрагерлер болмаса, құқық үшінші кезекке өтеді. Оған мұра қалдырушының туған нағашылары, ағалары мен апалары жатады, ал немере аға-інілері мен апа-сіңлілері ұсыну құқығы бойынша мұра ала алады. Заң одан да алыс туыстар үшін кейінгі мұрагерлік кезектерді де қарастырады.
Осылайша, өсиеттің болмауы туыстарға жылжымайтын мүлік кімге тиесілі болатынын өз бетінше шешуге мүмкіндік бермейді. Мұрагерлік кезектілікті заң белгілейді.
Бірге тұру адамды меншік иесі етпейді
Жиі кездесетін жағдайлардың біріне ерекше назар аударған жөн: туыстарының бірі пәтер иесімен бірнеше жыл бірге тұрып, оған күтім жасауы немесе коммуналдық қызметтерді төлеуі мүмкін. Алайда бұл фактінің өзі заңда белгіленген мұрагерлік кезектілікті өзгертпейді.
Дегенмен нақты жасалған әрекеттер басқа мәселе — мұраны қабылдау кезінде маңызды болуы мүмкін. Мысалы, мемлекеттік портал мүлікті іс жүзінде қабылдаудың белгілеріне мүлікті иеленуге немесе басқаруға кірісуді, оны күтіп-ұстауға шығын шығаруды, мүлікті сақтау шараларын қабылдауды және мұра қалдырушының қарыздарын өтеуді жатқызады.
Сондықтан жылжымайтын мүлікте тұру және оны күтіп-ұстау жағдайларын елемеуге болмайды. Алайда оларды нақты мұрагерлік істің мән-жайлары аясында қарастырған жөн.
Ипотека және жұмыстан айырылу: баспананы жоғалтпау үшін не істеу керек
Мұрагерлерге қанша уақыт беріледі
Ең маңызды мәселелердің бірі — мерзім. Мұраны ол ашылған күннен бастап алты ай ішінде қабылдау қажет. Әдетте мұраның ашылған күні мұра қалдырушының қайтыс болған күні болып есептеледі. Мұрагер мұраның ашылған жері бойынша нотариусқа жүгініп, тиісті өтініш бере алады.
Дәл осы кезеңде өсиетсіз пәтер ақырында кімге өтетіні, басқа мұрагерлердің бар-жоғы және туыстық байланысты әрі мүлікке құқықты растау үшін қандай құжаттар қажет екені анықталады.
Егер алты айлық мерзім өткізіліп алынса, жағдай күрделене түседі. Дәлелді себептер болған жағдайда сот бұл мерзімді қалпына келтіре алады. Ол үшін мұрагер мерзімді өткізіп алу себептері жойылғаннан кейін алты ай ішінде сотқа жүгінуі керек.
Сондықтан пәтер іс жүзінде отбасының иелігінде болғандықтан ғана мұраны рәсімдеуді кейінге қалдырмаған дұрыс.
Ажырасқаннан кейінгі ипотека мен несие: пәтер мен қарыз кімге қалады
Пәтерді рәсімдеу үшін не қажет
Барлық мұрагерлік істер үшін бірыңғай құжаттар тізімі жоқ — ол нақты жағдайға байланысты. Өсиет болмаған жағдайда нотариусқа, әдетте, қайтыс болғаны туралы куәлік, туыстық байланысты растайтын құжаттар және мұраға қалдырылған мүліктің құжаттары қажет болады. Қажет болған жағдайда қосымша мәліметтер сұралуы мүмкін.
Мұрагерлік құқық рәсімделгеннен кейін мұрагер мұраға құқық туралы куәлік алады. Одан кейін пәтерге, үйге немесе жер теліміне құқықты тіркеу қажет. Мемлекеттік тіркеу жылжымайтын мүлікке меншік құқығының ауысуын бекітеді.
Қазақстандағы тыныштық заңы: алдын ала білген дұрыс ережелер
Пәтермен бірге міндеттемелер де мұраға өтуі мүмкін
Мұра әрдайым тек мүліктен тұрмайды. Егер жылжымайтын мүлікке байланысты қарыздар болса, шешім қабылдамас бұрын оларды да ескеру қажет.
Пәтерді қабылдап, сонымен бірге мұрамен ажырамас байланыстағы міндеттемелерден бас тартуға болмайды. Бұл ретте мұрагерлердің қарыздар бойынша жауапкершілігінің заңда белгіленген шектері бар. Сондықтан мүлікті рәсімдемес бұрын оның құнын ғана емес, мұра қалдырушының міндеттемелері бар-жоғын да анықтаған жөн.
Егер пәтер кредит қаражаты есебінен сатып алынған немесе оған ауыртпалық салынған болса, бұл мәселені мұқият тексеру ерекше маңызды.
Пәтерді кепілге қойып несие алу: рәсімдеуге дейін нені білу маңызды
Меншік иесі қайтыс болғаннан кейін туыстары не істеуі керек
Ең алдымен өсиеттің бар-жоғын және мұрагерлік істің ашылған-ашылмағанын анықтаған жөн. Нотариус мұраны рәсімдеу кезінде нотариаттық жүйе арқылы мұрагерлік істің және өсиеттің бар-жоғы туралы мәліметтерді тексереді.
Одан кейін туыстық байланысты растау, мұраға кіретін мүліктің құрамын анықтау және өз құқықтары туралы уақытылы мәлімдеу қажет. Егер үміткерлер бірнешеу болса, пәтер мұрагерлердің үлестік меншігіне өтуі мүмкін. Ал мүлікті бөлу мәселесін олар өздеріне тиесілі үлестерді ескере отырып шешеді. Егер тараптар келісімге келе алмаса, дау сотқа дейін жетуі мүмкін.
Осылайша, меншік иесі қайтыс болғаннан кейін жылжымайтын мүлік кімге тиесілі болатыны онда соңғы болып кім тұрғанына немесе өзін ең жақын туыс санайтынына байланысты емес. Заң мұрагерлік кезегін, басқа үміткерлердің бар-жоғын және мұраны белгіленген тәртіппен қабылдауды ескереді. Сондықтан өсиетсіз пәтер қалған жағдайда туыстарына нотариусқа уақытылы жүгініп, мұрагерлік құқықтарын рәсімдеу маңызды.
Сондай-ақ оқыңыз: Пәтерді нотариуссыз сату: мәміле кезінде қалай үнемдеуге болады
Жылжымайтын мүлік саласындағы өзекті жаңалықтарды қадағалаңыз, сату туралы хабарландырулар орналастырыңыз және арманыңыздағы пәтерді ыңғайлы Homsters қосымшасынан табыңыз
