Ипотекалық несиені өтеу мәселесі мыңдаған қазақстандық отбасы үшін әлі де өзекті болып отыр. Кредит беру шарттары қайта қаралғаннан кейін де кейбір қарыз алушылар ай сайынғы төлемдерді өтей алмай, жалғыз баспанасынан айырылу қаупіне тап болуда. Сондықтан мемлекет қаржылық қиындыққа ұшыраған азаматтарды қолдау тетіктерін жетілдіруді жалғастырып келеді. Енді ипотека алушыларға көрсетілетін көмек соңғы жылдары тұрғын үй несиесін рәсімдеген азаматтарды қоса алғанда, қарыз алушылардың кеңірек тобын қамтиды. Сонымен қатар, билік өтініш беру және қосымша қолдау шараларын іске асыру мерзімдерін ұзартты. Өзгерістер кімдерге қатысты екенін, қандай қарыздарды қайта қарауға болатынын және көмек алу үшін қайда жүгіну керектігін түсіндіреміз.
Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің (ҚНРДА) мәліметінше, шамамен 1,5 мың қарыз алушы ипотекалық несиесін өтеу үшін қосымша көмекке мұқтаж. Бұл туралы ведомство төрағасы Мәдина Әбілқасымова ипотекалық тұрғын үй қарыздарын қайта қаржыландыру бағдарламасының іске асырылуына арналған қоғамдық бірлестіктер мен бастамашыл топтардың жетекшілерімен кездесуде мәлімдеді.
«Алтын ұя» ипотекасы: Altyn Bank 7%-дан басталатын мөлшерлемемен жаңа бағдарламаны іске қосты
Қолдау бағдарламасын неге кеңейту туралы шешім қабылданды
Қазақстанда ипотекалық тұрғын үй қарыздарын қайта қаржыландырудың мемлекеттік бағдарламасы 2015 жылдан бері жұмыс істейді. Бастапқыда оны валюта бағамының өзгеруі мен жылжымайтын мүлік құнының төмендеуінен кейін елеулі қаржылық қиындықтарға тап болған азаматтар үшін әзірледі.
Әсіресе ипотеканы шетел валютасымен рәсімдеп, табысын теңгемен алған қарыз алушылар күрделі жағдайға тап болды. Валюта бағамы өзгергеннен кейін олардың несиелік міндеттемелері айтарлықтай өсті.
Сондықтан мемлекет несиелерді өтеудің арнайы шарттарын қарастырды. Атап айтқанда, бағдарлама белгіленген талаптар орындалған жағдайда берешекті жылдық 3%-дан аспайтын мөлшерлемемен қайта қаржыландыруға, сондай-ақ жинақталған пайыздарды, комиссиялар мен өсімпұлдарды есептен шығаруға мүмкіндік берді.
Алайда уақыт өте келе ипотеканы кейінгі жылдары рәсімдеген азаматтар да төлем жасауда қиындықтарға тап болды. Сонымен қатар, әлеуметтік осал санаттағы кейбір қарыз алушылар қолданыстағы қайта қаржыландыру тетіктерін пайдалана алмады.
Банктердің мәліметінше, бүгінде осындай шамамен 1,5 мың азамат қосымша қолдауға мұқтаж.
Нәтижесінде ҚНРДА қарыз алушылардың жаңа санаттарын қамту және олардың жалғыз баспанасын сақтап қалуына көмектесу үшін бағдарламаның мүмкіндіктерін кеңейтті.
Қазақстанда ипотека қашан арзандауы мүмкін: сарапшылар ықтимал мерзімді атады
Бағдарлама 11 жылда қандай нәтиже берді
Бағдарлама жұмыс істеген уақыт ішінде мемлекет халықтың қарыз жүктемесін азайтуға қомақты қаражат бағыттады.
Мәдина Әбілқасымованың айтуынша, 2015 жылдан бері шамамен 60 мың ипотекалық қарыз алушы қолдау алды. Көрсетілген көмектің жалпы көлемі 678,2 млрд теңгеге жетті.
Оның ішінде 248,3 млрд теңге есептен шығарылған пайыздар, комиссиялар мен өсімпұлдарға тиесілі болды. Соның арқасында қарыз алушылар жинақталған берешегін азайта алды.
Бұдан бөлек, әлеуметтік осал санаттағы 10,6 мың азаматқа қосымша қолдау шаралары көрсетілді. Осы мақсаттарға 101,2 млрд теңге бағытталды.
Бағдарламаның жеке бір бағыты жылжымайтын мүлікті қайтарумен байланысты. Оны іске асыру жылдарында бұрын банктердің балансына өткен 395 тұрғын үй нысаны бұрынғы меншік иелеріне қайтарылды.
Айта кетейік, көрсетілген көмектің жалпы көлемі бастапқыда бөлінген қаржыдан едәуір асып түсті.
Мемлекет бағдарламаны іске асыруға 291 млрд теңге бөлді. Алайда қарыз алушылар қайта қаржыландырылған несиелерін өтеген кезде қайтарылатын қаражат басқа азаматтарға көмек көрсету үшін қайта пайдаланылады.
Осындай тетіктің арқасында берешекті есептен шығаруды қоса алғанда, қолдаудың жалпы көлемі 678,2 млрд теңгеге жетті. Бұл ретте бюджеттен әр жолы осындай көлемде қосымша қаражат бөлу қажеттілігі туындаған жоқ.
Ипотека бойынша қосымша көмекті кімдер ала алады
2026 жылғы басты өзгерістердің бірі тұрғын үй несиелерін қайта қаржыландыру мүмкіндіктерін кеңейту болды.
Енді арнайы комиссия 2021 жылғы 1 қаңтар мен 2024 жылғы 31 желтоқсан аралығында рәсімделген жекелеген ипотекалық қарыздарды жеңілдікті шарттармен қайта қаржыландыруды ұсына алады.
Алайда ол үшін қарыз алушы да, оның несиесі де 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша белгіленген талаптарға бір мезгілде сәйкес келуі тиіс.
Атап айтқанда, бағдарлама мынадай шарттарды қарастырады:
- Қарыз алушы бағдарламада белгіленген әлеуметтік осал санатқа жатады немесе бағдарламада көрсетілген ауруға шалдыққан.
- Кепілге қойылған жылжымайтын мүлік қарыз алушы мен оның жұбайының Қазақстан аумағындағы жалғыз баспанасы болып саналады.
- Несие бойынша төлем мерзімін өткізіп алу кезеңі 180 күнтізбелік күннен асады.
- Негізгі қарыздың қалдығы 50 млн теңгеден аспайды.
- Қарыз алушының табысы ипотеканы қолданыстағы шарттармен өтеуге жеткіліксіз.
Атап айтқанда, кеңейтілген қолдау тетіктері мүгедектігі бар азаматтардың жекелеген санаттарына, жасы бойынша зейнеткерлерге және мүгедектігі бар балаларды тәрбиелеп отырған отбасыларға қатысты болуы мүмкін.
Алайда аталған санаттардың біріне жату жеңілдіктің міндетті түрде берілетініне кепілдік бермейді. Комиссия қалған талаптардың орындалуын тексеріп, өтініш берушінің қаржылық жағдайын бағалауы тиіс.
Сонымен қатар, жаңа мүмкіндіктер мемлекеттік кредиттеу бағдарламалары аясында рәсімделген ипотекалық несиелерге, заңды тұлғалардың қарыздарына және заңды күшіне енген сот шешімімен расталған алаяқтыққа байланысты несиелерге қолданылмайды.
Бастапқы жарнасыз 3,1%-бен «Сатып алу құқығымен жалға алу»: баспананы қалай алуға болады
Қарыз алушыларға қандай қолдау көрсетілуі мүмкін
Бағдарлама проблемалық берешекті реттеудің бірнеше тетігін қарастырады. Нақты шешім несие шарттарына, қарыз алушының санатына және оның қаржылық жағдайына байланысты қабылданады.
Негізгі құралдардың бірі — қайта қаржыландыру. Ол бағдарламаның тиісті бағыты аясында несиелік міндеттемелерді қайта қарап, қарызды өтеудің қолайлы шарттарын белгілеуге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, әлеуметтік осал санаттағы жекелеген қарыз алушылар үшін қосымша қолдау шаралары қарастырылған.
Атап айтқанда, банктер мен бағдарламаға қатысушы ұйымдар берешек мөлшерін азайтып, төлем кестесін қайта қарап, несиені өтеудің неғұрлым қолайлы шарттарын ұсына алады.
Кейбір жағдайларда бағдарлама азаматтың бұрын банк балансына өткен жалғыз баспанасын қайтаруға да мүмкіндік береді. Ол үшін жылжымайтын мүлікті қаржыландыру мен қайта берудің арнайы тетіктері қарастырылған.
Осылайша, ипотека алушыларға көрсетілетін көмек тек пайыздық мөлшерлемені төмендетумен шектелмейді. Жағдайға байланысты ол берешекті қайта қарауды, төлем мөлшерін өзгертуді және баспананы сақтап қалуға бағытталған шараларды қамтуы мүмкін.
Алайда әр тетіктің өзіндік талаптары бар. Сондықтан түпкілікті шешім құжаттарды қарап, олардың бағдарлама шарттарына сәйкестігін тексергеннен кейін қабылданады.
Қазақстандағы тұрғын үйді жекешелендіру: жаңа ережелер 17 қазанда күшіне енеді
Қолдау алу үшін қай күнге дейін өтініш беруге болады
2026 жылдың қыркүйегінде ҚНРДА қосымша шараларды іске асыру мерзімдерін қайта қарады.
Енді бағдарлама талаптарына сәйкес келетін қарыз алушылар қарастырылған қосымша көмекті алу үшін 2027 жылғы 1 шілдеге дейін өтініш бере алады.
Ал қолдауды тікелей көрсету мерзімі 2027 жылғы 1 қыркүйекті қоса алғанға дейін ұзартылды.
Осылайша, екі мерзімді ажырата білу қажет. Біріншісі азаматтардың өтініш беру кезеңін анықтайды, ал екіншісі банктер мен бағдарламаның басқа қатысушылары тиісті шешімдерді іске асыра алатын уақытты белгілейді.
Мерзімнің ұзартылуы өтініштерді қарауды аяқтауға және мәселелері әлі шешілмеген азаматтардың берешегін реттеуге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, жаңа мерзімдер бағдарламада қарастырылған қолданыстағы қарыздардың шарттарын жақсарту, тұрғын үйді сатып алуды қаржыландыру және жылжымайтын мүлікті жалға беру тетіктеріне де қолданылады.
Отбасы банк ипотеканы қайта қаржыландыруды уақытша тоқтатты: шектеулер кімдерге қатысты
Ипотеканы өтеуде қиындық туындаса, қайда жүгіну керек
Қолдау алу үшін қарыз алушы ең алдымен өзінің ипотекалық несиесіне қызмет көрсететін банкке жүгінуі қажет.
Бағдарламаның нақты тетігіне байланысты өтініштерді Қазақстандық тұрғын үй компаниясы және басқа да қатысушы ұйымдар қабылдай алады.
Өтінішке қарыз алушының қаржылық және әлеуметтік жағдайын растайтын құжаттарды қоса беру қажет.
Атап айтқанда, мәселені қарау барысында табысы, отбасы құрамы, жалғыз баспанасының болуы және несиені уақытылы өтеуге кедергі келтіретін жағдайлар туралы мәліметтер талап етілуі мүмкін.
Өтінішті алғаннан кейін банк қалыптасқан жағдайды бағалап, бағдарламада қарастырылған қолдау шараларын қолдану мүмкіндігін анықтайды.
Арнайы шешім қабылдауды қажет ететін жағдайларда құжаттарды тиісті комиссия қарайды.
Бұл ретте ипотека бойынша төлем мерзімін өткізіп алған барлық азаматтарға көмек автоматты түрде берілмейтінін түсіну маңызды. Берешектің болуы қарыз алушының бағдарлама талаптарына сәйкес келетінін білдірмейді.
Сондықтан құжаттарды тапсырмас бұрын несиеге қызмет көрсететін банктен қолжетімді қолдау тетіктерін, қажетті анықтамалар тізімін және өтінішті қарау тәртібін нақтылап алған жөн.
7-20-25 ипотекасы: Қазақстанда 2026 жылға арналған қаржыландырудың соңғы лимиті бөлінді
Қарыз алушылар нені білуі керек
Бағдарламаның кеңейтілуі ипотекалық қарыздардың автоматты түрде есептен шығарылатынын білдірмейді. Мемлекет берешекті реттеудің қосымша тетіктерін ұсынады, алайда әрбір жағдай жеке қарауды талап етеді.
Сонымен қатар, шешім тек қарыз мөлшеріне ғана емес, қарыз алушының қаржылық жағдайына, әлеуметтік санатына және белгіленген талаптарға сәйкестігіне де байланысты. Сондықтан ипотекалық төлемдерді өтеуде қиындық көріп жүрген азаматтар өз несиесіне қызмет көрсететін банкке жүгініп, қолжетімді қолдау нұсқаларын нақтылауы қажет.
Өзгерістердің басты мақсаты — әлеуметтік осал санаттағы қарыз алушыларға берешегін реттеп, жалғыз баспанасын сақтап қалуға мүмкіндік беру. Қазақстанда ипотека алушыларға көрсетілетін кеңейтілген көмек дәл осыған бағытталған.
Сондай-ақ оқыңыз: 0,1%-дан басталатын серіктестік ипотека: қандай банктер мен құрылыс салушылар төмен мөлшерлемелер ұсынады
Жылжымайтын мүлік нарығындағы өзекті жаңалықтарды қадағалаңыз, сату туралы хабарландырулар орналастырыңыз және арманыңыздағы пәтерді ыңғайлы Homsters қосымшасынан табыңыз
