Қазақстандықтарға БЖЗҚ-дағы ақшаны пәтерге немесе емделуге мерзімінен бұрын пайдалану қиындай түсті. Ережелер қайта қаралғаннан кейін зейнетақы шектері айтарлықтай өсті. Сондықтан салымшылардың бір бөлігі бұрын бастапқы жарнаға, ипотеканы өтеуге немесе тұрғын үй жағдайын жақсартуға жұмсай алатын қаражатқа қол жеткізе алмай қалды. Жылжымайтын мүлік нарығы үшін бұл сұраныстың сақ бола түсуін және сатып алушылар тарапынан жедел шешімдердің азаюын білдіреді.
Енді қаражатты мерзімінен бұрын алу құқығы жаңа жеткіліктілік шектеріне байланысты. 20 жастағы азаматтар үшін бұл деңгей 6,67 млн теңге болып белгіленді. 30 жастағылар үшін — 9,75 млн теңге, 40 жастағылар үшін — 13,37 млн теңге. 50 жастағыларға арналған шек 17,59 млн теңгені құрайды. Ал 60 жастағылар үшін ол 22,5 млн теңге болды. Егер шоттағы сома осы деңгейден төмен болса, зейнетақы жинағын мерзімінен бұрын пайдалану мүмкін болмайды.
Бұл ретте механизмнің өзі жойылған жоқ. Қазақстандықтар зейнетақы жинағындағы артық қаражатты бұрынғыдай тұрғын үйге немесе емделуге бағыттай алады. Алайда шектер көтерілгеннен кейін мұндай артық қаражаты бар адамдардың қатары қысқара түседі.
Қазақстанда тұрғын үй құрылысы қымбаттады: қай өңірлерде өсім жоғары болды
Неліктен нарық баяулауы мүмкін
Сарапшылар Inform.kz-ке зейнетақы шектерінің өсуі Қазақстанның тұрғын үй нарығына қалай әсер етуі мүмкін екенін айтты.
R-Finance қаржы кеңесшісі Арман Байғанов жаңа жағдайлар сатып алушылардың белсенділігін төмендетуі мүмкін деп санайды. Оның айтуынша, азаматтардың бір бөлігі бұрын ипотека рәсімдеу үшін зейнетақы ақшасын пайдалануды жоспарлаған. Енді олар мұндай мүмкіндіктен айырылады.
Осының салдарынан нарықта ипотекалық мәмілелер азаюы мүмкін. Сонымен қатар өзгерістер тек сатып алушыларға ғана емес, банктерге де әсер етуі ықтимал. Сондай-ақ олар құрылыс компаниялары мен тұрғын үйді қаржыландыру бағдарламаларына ықпал етуі мүмкін. Егер сұраныс әлсіресе, сатушылар бағаға мұқият қарауға мәжбүр болады. Ал сатып алушыларға таңдау жасауға көбірек уақыт беріледі.
Сарапшы белсенділік төмендеген жағдайда тұрғын үй бағасы да түзетілуі мүмкін екенін жоққа шығармайды. Бұл әсіресе сатып алушылар ипотеканы жиі пайдаланатын сегменттерге қатысты. Сондай-ақ бастапқы жарна үшін қосымша қаржы көздері қолданылатын жағдайлар туралы да сөз болып отыр.
Бірақ әсері шектеулі болуы мүмкін
Жылжымайтын мүлік сарапшысы және брокер Саят Күлжабаев жағдайды басқаша бағалайды. Оның пікірінше, нарық қазір бағдарлама іске қосылған алғашқы жылдардағыдай зейнетақы жинақтарына қатты тәуелді емес.
Қазақстандықтарға БЖЗҚ қаражатын тұрғын үйге пайдалануға алғаш рұқсат берілген кезде, көп адам оны пәтер сатып алуға жұмсады. Бірі жинақ есебінен мәмілені толық жапты. Енді бірі бұл ақшаны бастапқы жарна ретінде пайдаланды. Сол кезеңде мұндай сатып алушылардың үлесі жоғары болды. Бұл шынымен де сұранысты қыздырды.
Қазір жағдай өзгерді. Сарапшының бағалауынша, бастапқы жарна үшін зейнетақы жинағын пайдаланатын сатып алушылар 10%-дан аспайды. Тіпті одан да аз болуы мүмкін. Сондықтан жаңа зейнетақы шектері мәмілелер санын күрт құлдыратпауы тиіс.
Көбіне адамдар алынған қаражатты жаңа пәтер сатып алуға емес, бұрын рәсімделген ипотеканы ішінара мерзімінен бұрын өтеуге бағыттайды. Мұндай қадам ай сайынғы төлемді азайтуға немесе несие мерзімін қысқартуға көмектеседі.
Сұр схемалар: жаңа үйден пәтер сатып алғанда ақшаны қалай жоғалтпауға болады
Өзгерісті кім қатты сезінеді
Ең алдымен шектердің өсуі қажетті сомаға жақын болған адамдарға әсер етеді. Сондай-ақ бұрынғы жеткіліктілік деңгейіне жеткен азаматтар да өзгерісті сезінеді. Бұдан бөлек, алдағы жылдары зейнетақы жинағын тұрғын үй жағдайын жақсартуға пайдалануды жоспарлаған адамдарға да әсері тиеді.
Арман Байғанов шектердің екі есеге жуық өсуі кездейсоқ емес екенін түсіндіреді. Мемлекет болашақта адамдар тұрақты төлем алуы үшін зейнетақы шоттарында көбірек қаражат сақтауға ұмтылады. Жинақты тұрғын үй мен емделуге жаппай алу тәуекел тудырды. Себебі зейнет жасына келгенде кейбір азаматтарда қаражат жеткіліксіз болуы мүмкін еді.
Сондықтан жаңа жүйе ақшаны тез пайдалануға емес, ұзақ мерзімді қаржылық қорғауға басымдық береді. Алайда бұл мерзімінен бұрын алу мүмкіндігі ресми табысы жоғары адамдарға көбірек қолжетімді болатынын да білдіреді.
Жаңа жеткіліктілік шектері жарияланды: қазақстандықтарға ЕНПФ-тен ақша алу қиындайды
Неліктен ресми табыс маңызды
Болашақ зейнетақының мөлшері жалақыға және тұрақты аударымдарға тікелей байланысты. Ресми табыс неғұрлым жоғары болса, жинақ та соғұрлым тез өседі. Тиісінше, жалақысы жеткілікті жоғары азаматтар ғана шектен асатын соманы қайта жинай алады. Сол кезде олар қаражаттың бір бөлігін мерзімінен бұрын пайдалану құқығын алады.
Арман Байғановтың бағалауынша, адамның табысы қазірдің өзінде елдегі орташа жалақыдан кемінде екі есе жоғары болуы керек. Сонда ғана ол зейнетақы жинағының бір бөлігін алуға мүмкіндік беретін деңгейге шыға алады.
Алдағы уақытта шектер инфляцияға, экономика жағдайына және жалақы өсіміне қарай қайта түзетілуі мүмкін. Сондықтан көп салымшы үшін зейнетақы ақшасын тұрғын үйге пайдалану тек баспана мәселесі болып қалмайды. Бұл қаржылық есепке де айналады. Табысты, аударымдарды және болашақ жүктемені алдын ала есептеу маңызды болады.
Тұрғын үй бағасы не болады
Сарапшылар нарықта қатты әрі күрт құлдырау болады деп болжамайды. Алайда шектердің көтерілуі бұрын зейнетақы жинағының көмегімен мәмілеге тез шыға алатын сатып алушылардың бір бөлігін нарықтан шығаруы мүмкін. Нәтижесінде сұраныс талғампаз бола түседі.
Сатып алушылар нұсқаларды ұзағырақ салыстырады. Банктер қарыз алушыларды мұқият бағалайды. Ал сатушылар бағаны негізсіз көтеруге сақ қарайды. Бұл әсіресе бұқаралық тұрғын үй сегментінде байқалуы мүмкін. Себебі бастапқы жарна көбіне мәміле жасау жолындағы басты кедергіге айналады.
Сонымен қатар жылжымайтын мүлік нарығы тек БЖЗҚ-ға ғана тәуелді емес. Оған ипотекалық мөлшерлемелер, халық табысы, инфляция, жаңа құрылыстар ұсынысы, жалға алу сұранысы және жалпы экономикалық жағдай әсер етеді. Сондықтан жаңа ережелердің ықпалы байқалады, бірақ ол жалғыз фактор болмайды.
Сірә, нарық сатып алушылардың сақ мінез-құлқына бейімделуді жалғастырады. Ал тұрғын үй сатып алу үшін зейнетақы ақшасына қол жеткізу бұрынғыдай жаппай құрал болмайды. Сол себепті алдағы жылдары қазақстандықтардың шешіміне табыс, ипотекалық шарттар және жаңа зейнетақы шектері көбірек әсер етеді.
Сондай-ақ оқыңыз: Қазақстанда қайталама тұрғын үй арзандай бастады, ал жалға алу қымбаттап жатыр
Жылжымайтын мүлік туралы өзекті жаңалықтар мен пайдалы материалдар Homsters қосымшасында қолжетімді
