Алматы ауқымды қала құрылысы өзгерістеріне дайындалуда. Тұрғын үй құрылысына жаңа тәсілдер енгізу, көлік желісін дамыту, қалалық аумақтарды жаңғырту және табиғи аймақтарды қорғау алдағы жылдардағы негізгі бағыттарға айналмақ.
Алматының жаңартылған Бас жоспары мегаполистің 2040 жылға қарай қандай қалаға айналатынын айқындайды. Түзету жобасын 28 қыркүйекте мәслихат депутаттары келісіп, ал 29 қыркүйекте жаңа редакцияның мәтіні Үкіметтің одан әрі бекітуі үшін жарияланды.
Қаланы қандай өзгерістер күтіп тұр, құрылыс қай аумақтарда жүргізіледі және жаңа шешімдер тұрғындар мен жылжымайтын мүлік сатып алушылар үшін нені білдіреді? Құжаттың негізгі ережелерін қарастырамыз.
1. 46 млн шаршы метрге жуық: жаңа тұрғын үйлер қайда салынады?
Жаңартылған қала құрылысын жоспарлау кезінде әзірлеушілер халық санының өсуіне қатысты жоғары болжамды негізге алды. Егер 2025 жылдың басында Алматыда шамамен 2,29 млн адам тұрса, 2030 жылға қарай бұл көрсеткіш 2,75 млн-ға, ал 2040 жылы 3,6 млн адамға жетеді деп күтілуде.
Өсіп келе жатқан халықты баспанамен қамтамасыз ету үшін 2025–2040 жылдар аралығында 45,9 млн м² тұрғын үй жылжымайтын мүлкін салу жоспарланған.
Негізгі құрылыс көлемі екі форматқа бөлінген:
- 27,28 млн м² — көпқабатты тұрғын үйлер;
- 16,46 млн м² — орта қабатты тұрғын үйлер;
- 1,02 млн м² — үй маңындағы жер учаскелері жоқ аз қабатты үйлер;
- 1,15 млн м² — жер учаскелері бар жеке тұрғын үйлер.
Сонымен қатар тұрғын үй қорын жаңарту тек бос жерлерді игерумен шектелмейді. Құжат ескірген өнеркәсіптік аумақтарды қайта бейімдеуді және қолданыстағы тұрғын үй орамдарын реконструкциялауды көздейді.
Тұрғын үй құрылысымен қатар қала әлеуметтік инфрақұрылымды да дамытуды жоспарлап отыр. Атап айтқанда, 2040 жылға дейін халыққа қоғамдық қызмет көрсетуге арналған 16,55 млн м² жаңа нысан салу көзделген.
2. Тек орталық емес: Алматыда бес даму орталығы пайда болады
Бас жоспарға енгізілген түзетулердің негізгі қағидаттарының бірі — полицентрлік даму. Жұмыс орындарын, сауда және қызмет көрсету нысандарын негізінен Алматының орталық бөлігінде шоғырландырудың орнына өзара байланысқан бес қалалық аумақты дамыту жоспарланған.
Олардың әрқайсысының өзіндік бағыты болады.
«Солтүстік». Мұнда өнеркәсіптік алаңдарды қайта бейімдеу, тозығы жеткен тұрғын үйлерді жаңарту және заманауи тұрғын үй орамдарын қалыптастыру жоспарланған. Көлік инфрақұрылымы мен қаланың басқа бөліктерімен байланысты дамытуға ерекше мән беріледі.
«Шығыс қақпасы». Бос аумақтарда жаңа жылжымайтын мүлік нысандарын орналастыру және ірі көлік-ауысып міну торабын құру көзделген. Сонымен қатар жоба шамамен 120 гектар рекреациялық кеңістікті дамытуды қамтиды.
«Батыс». Бұл аумақта өнеркәсіптік, іскерлік және тұрғын үй құрылысы қатар дамиды. Мұнда жаңа тұрғын үй кешендерін, саябақтарды, сауда нысандарын, кәсіптік колледждерді және жас мамандарға арналған тұрғын үйлерді салу жоспарланған.
«Оңтүстік-Батыс». Негізгі өзгерістердің бірі «Алтын Орда» базарының форматын жаңарту болмақ. Оны ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу мүмкіндігі бар көтерме-тарату орталығына айналдыру ұсынылады. Жақын маңда логистикалық және іскерлік нысандарды, сондай-ақ көлік торабын орналастыру жоспарланған.
«Тарихи орталық». Мұнда басты назар сәулет мұрасын сақтауға, инженерлік коммуникацияларды жаңартуға және бұрынғы өндірістік алаңдарды реконструкциялауға аударылады.
Мұндай тәсіл жаңа тұрғын аудандардың дамуын жұмыс орындарының, қызмет көрсету нысандарының және қоғамдық кеңістіктердің пайда болуымен ұштастыруға мүмкіндік беруі тиіс.
3. Метро, LRT және жаңа жолдар: көлік жүйесі қалай өзгереді?
Халық санының өсуі көлік жүйесін қайта қарауды талап етеді. Сондықтан Бас жоспарды әзірлеушілер қалалық орталықтар арасындағы қатынастың негізіне жүрдек қоғамдық көлікті айналдыруды ұсынып отыр.
Ең ауқымды өзгерістер метрополитенге қатысты. Жобалық көрсеткіштерге сәйкес, метро желісінің ұзындығы қазіргі 13,4 шақырымнан 2030 жылға қарай 35 шақырымға дейін ұлғаюы тиіс. Ал 2040 жылға дейін жаңа бағыттарды қоса алғанда, желіні 123,6 шақырымға дейін кеңейту жоспарланған.
Сонымен қатар жеңіл рельсті көлік (LRT) жүйесін енгізу көзделіп отыр. Ұзындығы 31 шақырым болатын алғашқы желі батыс аумақтарды Алматы-2 теміржол вокзалымен және ірі көлік-ауысып міну тораптарымен байланыстыруы тиіс. Есептік кезеңнің соңына қарай LRT желісінің жалпы ұзындығы 79 шақырымға жетуі мүмкін.
Бұдан бөлек, құжатта мынадай шаралар қарастырылған:
- Райымбек даңғылы бойымен BRT жүйесінің екінші желісін салу;
- қоғамдық көлікке арналған арнайы жолақтарды дамыту;
- велосипед жолдарының желісін кеңейту;
- жаңа көлік-ауысып міну тораптарын құру;
- болашақ SkyTrain жүйесіне арналған көлік дәліздерін резервке қалдыру.
Өзгерістер автокөлік жүргізушілеріне де қатысты болады. 2030 жылға дейін магистральдық жол желісінің 44,3 шақырым жаңа учаскесін, ал келесі онжылдықта тағы 50,5 шақырымын салу жоспарланған. Атап айтқанда, қала бірқатар ірі жолдарды Үлкен Алматы айналма автомобиль жолына (БАКАД) дейін ұзартуды және қолданыстағы жол желісіндегі үзілістерді жоюды көздеп отыр.
Алайда аталған көрсеткіштердің барлығы ұзақ мерзімге арналған жобалық бағдарлар болып саналады. Бұл барлық нысан бір мезгілде салынады дегенді білдірмейді.
4. Қай жерлерде құрылыс шектеледі: тау бөктері мен қауіпті аумақтар
Жаңа редакцияда құрылыс қауіпсіздігіне ерекше назар аударылған. Ең алдымен, бұл тау бөктеріндегі учаскелерге, табиғатты қорғау аймақтарына және құрылыс қосымша экологиялық немесе геологиялық қауіп тудыруы мүмкін аумақтарға қатысты.
Алматының оңтүстік бөлігінде ғимараттардың биіктігін шектеу жоспарланған. Шектеулер Талғар тракті, Шығыс айналма автомобиль жолы (ВОАД), Әл-Фараби даңғылы, Саин және Жандосов көшелерінен оңтүстікке қарай орналасқан белгілі бір аумақтарды қамтиды.
Сонымен қатар қала құрылысына қатысты шешімдер тау бөктеріндегі аумақтарды қарқынды игерудің алдын алуға және су қорғау аймақтарын сақтауға бағытталған.
Тағы бір маңызды мысал қаланың батыс бөлігіне қатысты. Тектоникалық жарылым аймағындағы шамамен 90 гектар жерді құрылыс жүргізілмейтін аумақ ретінде сақтап, жасыл кеңістік қалыптастыру үшін пайдалану жоспарланған.
Осылайша, Алматының жаңартылған Бас жоспары жылжымайтын мүлік ұсынысын кеңейтумен қатар, тұрғын үй құрылысы қауіпсіздік пен табиғатты қорғау талаптарына қайшы келетін аумақтарда шектеулер енгізуді де көздейді.
Бұл ретте нақты жер учаскесінде құрылыс жүргізу мүмкіндігін бекітілген қала құрылысы құжаттамасы мен қолданыстағы шектеулер негізінде анықтау қажет.
5. Жасыл белдеу: қандай аумақтарды сақтау жоспарланған?
Бас жоспарға енгізілген түзетулердің жеке бағыты Алматының табиғи жүйесімен байланысты. Әзірлеушілер жасыл кеңістіктерді бір-бірінен оқшауланған саябақтар ретінде емес, өзара байланысқан қалалық инфрақұрылым ретінде қарастыруды ұсынып отыр.
Әкімдік мәліметінше, 2040 жылға қарай жалпы пайдаланудағы жасыл аймақтардың аумағын үш еседен астам ұлғайтып, 3800 гектарға жеткізу жоспарланған.
Сонымен қатар табиғатты қорғау шаралары тау бөктерін, өзен аңғарларын және мегаполистің экологиялық жағдайы үшін маңызды басқа да аумақтарды қамтиды.
Жаңартылған шешімдерде жаңа саябақтар мен жаяу жүргіншілер кеңістіктері де қарастырылған. Мысалы, қаланың батыс бөлігінде желілік саябақ пен «Сақ қорғандары» этносаябағын дамыту ұсынылып отыр.
Осылайша, қала жаңа тұрғын үй орамдарының құрылысын табиғи аумақтарды сақтаумен ұштастыруды көздейді. Бұл халық санының болжамды өсуі мен құрылыс көлемінің ұлғаюы жағдайында ерекше маңызды.
6. Жаңа Бас жоспар жылжымайтын мүлік сатып алушылар үшін нені білдіреді?
Бас жоспарға енгізілген түзетулер Алматының ұзақ мерзімді даму бағыттарын айқындайды. Алайда бұл аталған нысандардың барлығы бірден салына бастайды деген сөз емес.
Жылжымайтын мүлік сатып алушылар үшін құжат, ең алдымен, қаланың қай аумақтарды болашақта дамытуға басымдық беретінін, жаңа көлік байланыстары, жұмыс орындары мен инфрақұрылым нысандары қай жерлерде пайда болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Пәтер таңдаған кезде тұрғын үй кешенінің қазіргі айналасына ғана емес, ауданның даму перспективасына да назар аударған жөн. Мысалы, көлік-ауысып міну торабының салынуы аумақтың көліктік қолжетімділігін өзгертуі мүмкін. Ал бұрынғы өнеркәсіптік аймақты қайта бейімдеу оның функционалдық мақсатына әсер етеді.
Жер учаскелерінің иелері, керісінше, жоспарланған шектеулерді, әсіресе тау бөктері мен табиғатты қорғау аймақтарындағы талаптарды ескеруі қажет.
Алматының жаңа Бас жоспары 2040 жылға дейінгі өзгерістердің негізгі бағытын белгілейді. Олардың қатарында бес қалалық орталықты дамыту, көлік жүйесін кеңейту, тұрғын үй қорын жаңарту және экологиялық маңызы бар аумақтарды сақтау бар.
Бұл ретте жекелеген іс-шаралардың жүзеге асырылуы құжаттардың кейіннен бекітілуіне, егжей-тегжейлі жобалауға, қаржыландыруға және белгіленген құрылыс мерзімдеріне байланысты болады.
Сондай-ақ оқыңыз: Компот пен Көк-Төбеде көпқабатты үйлер салынбайды: Бас жоспарда не өзгерді
Өзекті жаңалықтар, пайдалы материалдар және жылжымайтын мүлік туралы барлық ақпарат — Homsters қосымшасында
