2026 жылғы 14 қыркүйектен бастап Қазақстанда азаматтарды тұрғын үй есебіне қою тәртібі қайта қаралады. Сонымен қатар мемлекеттік пәтерлерді бөлу қағидалары өзгереді. Негізгі талаптардың бірі жылжымайтын мүліктегі үлестің мөлшері болмақ. Енді баспанадағы үлесі ірі жаңа өтініш берушілер үшін тұрғын үй кезегі қолжетімсіз болады. Егер азаматқа жалғыз баспананың кемінде жартысы тиесілі болса, шектеу қолданылады. Тексеру кезінде оның отбасы мүшелерінің мүлкі де ескеріледі. Алайда қазірдің өзінде есепте тұрған азаматтарға жаңа талап қолданылмайды.
Түзетулерді Отбасы банк пен Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі әзірледі. Өзгерістер баспанаға шынымен мұқтаж азаматтардың аясын нақтылауға бағытталған. Бұдан бөлек, жүйе әр отбасының нақты құрамын ескере бастайды. Жаңа тәртіп пәтер беру үдерісін де жеделдетуі тиіс.
Шетелдік азамат ретінде Қазақстанда жылжымайтын мүлікті қалай сатып алуға болады
Пәтердің жарты үлесі шешуші талапқа айналады
Қыркүйектің ортасынан бастап өтінішті қарау кезінде азаматтың жеке баспанасының бар-жоғы тексеріледі. Сонымен қатар мамандар өтініш берушінің жалғыз пәтердегі немесе үйдегі үлесін қарайды. Егер азаматқа жылжымайтын мүліктің 50%-ы немесе одан көп бөлігі тиесілі болса, оны есепке қоюдан бас тартады. Осындай талап оның отбасы мүшелерінің меншігіне де қолданылады.
Үлесі аз азаматтар өтініш беру құқығын сақтайды. Мысалы, пәтердің үштен бір бөлігіне иелік ету есепке тұруға кедергі болмайды. Сондай-ақ баспананың төрттен бір үлесі бар азамат та тұрғын үй есебіне тұруға өтініш бере алады.
Бұл талап тек жаңа өтініш берушілерге қатысты болады. Мұқтаждар базасында қазірдің өзінде тұрған қазақстандықтар өз кезегін сақтайды. Бұл баспананың жартысына немесе одан да көп үлесіне иелік ететін азаматтарға да қатысты.
Сонымен бірге билік отбасы ұғымын кеңейтеді. Қазір жүйе негізінен ерлі-зайыптылар мен олардың балаларын ғана ескереді. Түзетулер күшіне енгеннен кейін тізімге ерлі-зайыптылардың ата-аналары, немерелері және қамқоршылары да енгізілуі мүмкін. Ол үшін отбасы мүшелерінің өзара келісімі қажет болады. Жаңа тәсілдің арқасында жүйе бірге тұратын адамдарды нақты есепке алады. Сондай-ақ оларға қандай мемлекеттік қолдау шарасы сәйкес келетінін дәлірек анықтайды.
Пәтердің ауданы емес, бөлме саны ескеріледі
Қазір пәтер бір адамға 15–18 шаршы метр есебімен таңдалады. Іс жүзінде бұл қағида тұрғын үйді бөлу үдерісін жиі созып жібереді. Бұл мәселені әсіресе көпбалалы отбасылар қатты сезінеді. Олардың кезегі келген кезде талапқа сай пәтер табылмауы мүмкін. Коммуналдық қорда ауданы 90–100 шаршы метр болатын баспана сирек кездеседі.
Жаңа тәсіл осы мәселені шешуге тиіс. Пәтер таңдаған кезде мамандар отбасының нақты құрамын ескереді. Сонымен қатар оған тиесілі бөлме санын анықтайды. Осылайша жалпы аудан жалғыз негізгі талап болмайды. Жүйе барлық отбасы мүшелерін орналастыру мүмкіндігін бағалайды.
Жаңа ережелер әртүрлі құрамдағы отбасыларға тиесілі бөлме санын бекітуі тиіс. Отбасы банк пен бейінді министрлік тиісті тәртіпті әзірлеп қойды. Қазір құжат келісу рәсімінен өтіп жатыр.
Нәтижесінде тұрғын үй кезегі жылдамырақ ілгерілеуі тиіс. Өте үлкен пәтердің болмауы енді баспананы бөлуді автоматты түрде тоқтатпайды. Отбасына қажетті жеке бөлмелері бар пәтер ұсынуға мүмкіндік туады. Бұл ретте мамандар белгіленген тұрғын үй талаптарын ескеруді жалғастырады.
Жетім балалар мен апатты үй иелеріне арнайы кепілдіктер қарастырылды
Жалғыз баспанасы апатты деп танылған азаматтар мемлекеттік пәтер алу құқығын сақтайды. Оларға тұрғын үйді жергілікті әкімдіктер коммуналдық қордан беруді жалғастырады. Алайда есепке қою тәртібі өзгереді. Өтінішті электрондық «Тұрғын үймен қамтамасыз ету орталығы» арқылы беру қажет болады. Сервис Отбасы банктің Orken порталында жұмыс істейді. Соның арқасында өтініш берушілер тұрғын үйді бөлудің бірыңғай цифрлық жүйесіне енгізіледі.
Жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға қосымша қорғаныс беріледі. Кейде бала асырап алу, қорғаншылық немесе қамқоршылық тоқтатылуы мүмкін. Мұндай жағдайда бала тұрғын үй есебіне қайта тұра алады. Бұл ретте оның алғашқы тіркелген күні сақталады. Сондықтан кезекте күту мерзімін басынан бастауға тура келмейді.
Бұдан бөлек, ауылдық елді мекендердегі жалдамалы пәтерлерді бөлу тәртібі өзгереді. Кезекте тұрған азаматтар қолжетімді тұрғын үй нұсқасын өздері таңдай алады. Содан кейін нақты нысанға өтініш береді. Алайда әзірлеушілер қолжетімді пәтерлердің тізімін әлі нақтылауы керек. Бұл жүйеге қандай нысандар енгізілетіні әзірге белгісіз. Әңгіме коммуналдық қордағы немесе әлі бөлінбеген жаңа баспана туралы болуы мүмкін.
Бос пәтерлер басқа жеңілдік санаттарына беріледі
Түзетулердің бір бөлігі қазірдің өзінде күшіне енді. Бұған дейін мемлекеттік тұрғын үй белгіленген квоталар бойынша бөлінді. Пәтерлердің кемінде 20%-ы жетім балаларға бағытталды. Нысандардың кемінде 50%-ы басымдық берілетін жеңілдік санаттарына арналды. Қалған пәтерлерді есепте тұрған өзге азаматтар ала алды.
Алайда кейбір өңірлерде қажетті санатқа жататын кезектегілер болмауы мүмкін. Кейде олардың саны белгіленген квотадан едәуір аз болады. Бұрын бұл бос пәтерлерді пайдалануды қиындататын. Ал басқа жеңілдік санаттарының өкілдері баспана кезегінде қала беретін.
Енді пайдаланылмаған квотаны басқа басым санаттарға беруге рұқсат етілді. Мысалы, өңірде қажетті мөлшерде жетім бала болмаса, оларға арналған пәтерлерді көпбалалы отбасылар ала алады. Сондай-ақ баспана мүгедектігі бар адамдарға, жесірлерге және басқа да жеңілдік иелеріне берілуі мүмкін. Мұндай тетік коммуналдық тұрғын үй қорын тиімдірек пайдалануға мүмкіндік береді.
Күшіне енген тағы бір норма шекарасы өзгерген аумақтардың тұрғындарын қорғайды. Кейде елді мекен басқа ауданға, облысқа немесе қалаға қосылады. Мұндай жағдайда азаматтың есепке алғаш тұрған күні сақталады. Оған қайта тіркеліп, жиналған күту мерзімінен айырылуға тура келмейді.
Тұрғын үй бағалары: 2026 жылдың соңына қарай қазақстандықтар не күте алады
Кезектегілер туралы мәліметтер жылдамырақ жаңартылады
Жеке түзету мәліметтерді тексеру мен өзектендіруге қатысты. Отбасы банк кезекте тұрған әр азаматтың жеке келісімін алмай-ақ деректерді түгендей алады. Мұндай тетік базадағы ақпаратты тұрақты түрде жаңартуға мүмкіндік береді.
Қазір есепте тұрған азаматтардың барлығы деректерді өңдеуге келісім бермеген. Соның салдарынан банк мәліметтерді әрдайым жедел тексере алмайды. Мысалы, отбасы құрамын және жылжымайтын мүліктің бар-жоғын анықтау кезінде қиындықтар туындайды. Сондай-ақ жүйе өтініш берушінің жағдайындағы басқа өзгерістерді көрмеуі мүмкін.
Жаңа тетік мұндай өзгерістерді уақытында анықтауға мүмкіндік береді. Нәтижесінде пәтерлер өзекті мәліметтер негізінде бөлінеді. Алайда ашық жарияланымдарда бұл норманың күшіне ену күні әртүрлі көрсетілген. Сондықтан кезекте тұрған азаматтарға Отбасы банктің ресми хабарламаларын тексеру қажет. Сондай-ақ нормативтік актінің соңғы редакциясына сүйенген жөн.
Осылайша күзде енгізілетін түзетулер мемлекеттік қолдау алудың бірнеше кезеңіне бірден әсер етеді. Олар өтініш беру, деректерді тексеру және лайықты пәтерді таңдау тәртібін өзгертеді. Жаңа талаптар баспанаға шынымен мұқтаж азаматтарды дәлірек анықтауға тиіс. Бұдан бөлек, жүйе әр отбасының нақты құрамын ескереді. Өңірлік квоталар сұранысқа ие болмаған жағдайда бос тұрғын үй пайдаланылмай қалмауы керек. Нәтижесінде тұрғын үй кезегі атаулы, түсінікті және икемді бола түседі.
Сондай-ақ оқыңыз: Шымкентте 40 отбасы жаңа пәтер алды
Жылжымайтын мүлік туралы өзекті жаңалықтар мен пайдалы материалдар Homsters қосымшасында қолжетімді
